Falski Marian
Falski Marian – ur. 7.12.1881 w Naczy, zm. 8.10.1974 w Warszawie; pedagog, działacz oświatowy, organizator szkolnictwa. W 1899 rozpoczął studia w Instytucie Politechnicznym w Warszawie, gdzie uzyskał dyplom inżyniera-technologa. Założyciel Komitetów Kółek Uczniowskich w obrębie Sekcji Prowincjonalnej Centralnego Komitetu Organizacji Uczniowskich. Od 1903 członek Polskiej Partii Socjalistycznej. W Warszawie nadzorował prace kół uczniowskich. Prowadził współpracę z konspiracyjnym Kołem Wychowawczym. W 1906 aresztowany przez władze carskie, następnie umieszczony w cytadeli warszawskiej. Wyemigrował do Krakowa. Pracował jako nauczyciel prywatny. Od 1909 studiował psychologię i pedagogikę na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. W 1910 opublikował elementarz Nauka czytania i pisania, do którego wprowadził nową metodę wyrazową tj. syntetyczną, i tradycyjną literowo-głoskową. W 1921 wydano uzupełnienie przeznaczone dla żołnierzy. W 1917 obronił rozprawę doktorską z psychologii czytania. W latach 1919-1939 był pracownikiem Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. Kierownik referatu statystycznego, ośrodka badań ustroju i organizacji szkolnictwa. Stworzył system statystyki oświatowej. Uczestnik tzw. Sejmu Nauczycielskiego w 1919 w Warszawie. Współpracownik Związku Nauczycielstwa Polskiego. Zaangażowany w działalność Państwowego Instytutu Nauczycielskiego Wolnej Wszechnicy Polskiej oraz Instytutu Pedagogicznego w Katowicach. Sprzeciwiał się reformie szkolnictwa z 1933 opracowanej przez Janusza Jędrzejowicza, podnosząc problematykę dostępu ubogiej młodzieży do szkolnictwa średniego i wyższego. W 1931 ekspert Ligi Narodów w zakresie reorganizacji oświaty w Chinach. W 1936 opublikował: Dydaktyka nauki czytania i pisania, Walczmy o szkołę. W czasie II wojny światowej przebywał w Warszawie, pracując nad kierunkami odbudowy szkolnictwa polskiego. Po zakończeniu działań wojennych zorganizował i kierował do 1950 Wydziałem Statystycznym – Biuro Badań i Statystyki Ministerstwa Oświaty. W 1946 przeprowadził spis dzieci w wieku szkolnym. Od 1953 był pracownikiem naukowym Pracowni Dziejów Oświaty PAN. Autor prac: Aktualne zagadnienia ustrojowo-organizacyjne szkolnictwa polskiego (1957), Reforma nauczania w klasach I-IV (1963). W 2017 został pośmiertnie uhonorowany medalem „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata” za podejmowanie działań ratowniczych wobec społeczności wyznania mojżeszowego.
Źródła: B. Grześ, Falski Marian [w:] 100 lat ZNP: ludzie, fakty, sprawy, wydarzenia, Warszawa 2005; Ż. Kormanowa, Falski Marian [w:] Słownik biograficzny działaczy polskiego ruchu robotniczego, t. 2, Warszawa 1987; R. Wroczyński, Marian Falski i reformy szkolne w Rzeczypospolitej, Warszawa 1988; W. Okoń, Wizerunki sławnych pedagogów polskich, Warszawa 2000; B. Grzegorczyk, Marian Ignacy Falski [w:] Polska myśl pedagogiczna po 1918 roku, red. E. Brodacka-Adamowicz, Siedlce 2007.
