Fundacja Rockefellera
Fundacja Rockefellera – amerykańska, międzynarodowa instytucja filantropijna zajmująca się przede kwestiami z obszaru ochrony zdrowia. Organizacja powstała w 1913 z inicjatywy amerykańskiego przedsiębiorcy Johna D. Rockefellera (1839-1937), właściciela przedsiębiorstwa petrochemicznego Standard Oil. Fundacja miała stanowić kontynuację i rozszerzenie działań zakreślonych przez amerykańską Komisję Sanitarną, dlatego też działalność organizacji początkowo skupiła się na obszarze ochrony zdrowia publicznego czy szkoleń z zakresu medyczny. Fundacja sfinansowała pierwszą w Stanach Zjednoczonych wyższą szkołę o profilu medycznym – Johns Hopkins School of Hygiene and Public Health. W okresie międzywojennym Fundacja prowadziła także międzynarodowe kampanie pro-zdrowotne, m.in. w próbując przeciwdziałać przenoszeniu się pasożytów dwunastnic i współzakładając International Health Division (dzisiejszą Światową Organizacji Zdrowia, WHO). W tamtym czasie działania organizacji pojawiły się w Polsce. W 1922 Rada Ministrów podjęła uchwałę o utworzeniu Państwowej Szkoły Higieny, jako części Państwowego Zakładzie Higieny. Powstanie szkoły było możliwe m.in. dzięki zawarciu porozumienia między Ministerstwem Zdrowia Publicznego a Fundacją Rockefellera i przekazaniu Komitetowi Budowy Szkoły Higieny ponad 292 tys. dolarów. Organizacja ta wspierała finansowo szkołę także w latach kryzysu gospodarczego i fundowała stypendia naukowe pracownikom Państwowego Zakładu Higieny. Stypendia dawały możliwość odbycia szkolenia w ośrodkach uniwersyteckich w Stanach Zjednoczonych, m.in. w John Hopkins University w Baltimore czy Cambridge University w Bostonie. W 1938 polscy stypendyści Fundacji Rockefellera ufundowali pamiątkową tablicę w budynku Szkoły Higieny z podpisem „Rockefellerczycy Polskiej Służby Zdrowia”. Ponadto przy wsparciu tej organizacji tworzono w okresie II Rzeczpospolitej ośrodki zdrowia pełniące m.in. rolę profilaktyczną w opiece społecznej oraz zdrowotnej. Pierwszą, wzorcową i sfinansowaną przez Fundację Rockefellera placówkę tego typu w Polsce stworzono na warszawskim Mokotowie na podobieństwo amerykańskich ośrodków „Health Centre”. W późniejszym czasie takie ośrodki zdrowia powołano także m.in. w powiecie skierniewickim oraz będzińskim i podlegały one pod kilkuletnie wsparcie finansowe Fundacji. Po II wojnie światowej działalność Fundacji Rockefellera w Polsce została wznowiona w 1985, ale koncentrowała się na przyznawaniu grantów oraz stypendiów naukowych.
Źródła: K. Ćwiek-Ludwicka, Państwowa Szkoła Higieny jako dział nauczania w Państwowym Zakładzie Higieny w Warszawie, „Roczniki Państwowego Zakładu Higieny” 2019;70(4); E.R. Brown, Medycyna Rockefellera. Służba zdrowia i kapitalizm, Wrocław 2021; R. Chernow, Tytan. Życie Johna D. Rockefellera, Warszawa 2016; B. Pasterski, Ośrodki zdrowia jako ogniwo publicznej służby zdrowia w Drugiej Rzeczypospolitej, „UR Journal of Humanities and Social Scientes” 2021, nr 3.
