Fundacja Stanisława Skarbka w Drohowyżu

Fundacja Stanisława Skarbka w Drohowyżu – instytucja opieki nad sierotami starcami założona przez Stanisława Skarbka 01.08.1843 w Drohowyżu w powiecie żydaczowskim. Donator na fundusz przekazał 33 wsie i 5 miast o łącznej wartości 3 mln zł reńskich. Fundusz uzupełniony w 1846, ostatecznie został zatwierdzony 24.10.1848. W zamyśle fundatora miał posłużyć do budowy zakładu dla sierot we Lwowie. Ostatecznie zdecydowano się zbudować nieruchomość w Drohowyżu. Fundator nie doczekał ukończenia budowy. Zgodnie z zamierzeniem do zakładu miało być przyjętych 400 ubogich chrześcijan obojga płci (mężczyzn powyżej 60, kobiet powyżej 55 roku życia) oraz 600 chrześcijańskich sierot (chłopców w wieku 7-10 lat, dziewcząt w wieku ukończonych 6 i nie starszych 10 lat). Wszyscy pensjonariusze mieli otrzymać mieszkanie, odzież, wyżywienie i adekwatne do stanu zdrowia i wieku zatrudnienie. Dzieci miały otrzymać wykształcenie zawodowe (rzemieślnicze). Na czele zakładu stał kurator kontrolowany przez radę zarządu fundacji składającą się z 2 stanowych deputowanych, dwóch wybranych przez zarząd miasta Lwowa i dwóch delegowanych przez prezesa Wydziału Stanowego. Fundacja została oddana pod opiekę i kontrolę Sejmu Krajowego oraz Wydziału Krajowego we Lwowie. Śmierć fundatora i obciążenie fundacji kosztami budowy teatru we Lwowie zahamowały prace nad uruchomieniem zakładu. Dopiero zmiany w statucie fundacji poczynione przez kuratora Karola Jabłonowskiego oraz dodatkowe środki zapisane przez Władysława Skarbka umożliwiły uruchomienie zakładu z 15.11.1875. Przyjęto wówczas 76 chłopców i 44 dziewczyny. Ze względu na brak środków nie przyjęto starców. W zakładzie uruchomiono czteroklasową szkołę elementarną, warsztaty zawodowe (kowalski, ślusarski, blacharski, bednarski, szewski, stelmachowski, siodlarsko-rymarsko-lakierniczy, krawiecki. W instytucji pracowały m.in. siostry felicjanki. W 1900 dokonano zmian w statucie przesunięto akcent z filantropijno-wychowawczego na ekonomiczno-społeczny charakteru instytucji. Zorganizowano tzw. wzorową szkołę rzemieślniczą na wzór szkół istniejących w państwach Europy zachodniej. W 1883 w zakładzie znajdowało się 250 chłopców i 156 dziewczynek oraz 12 starców. Zakład borykał się ze stałym niedoborem środków finansowych, a także niedoborem wykwalifikowanej kadry, co wielokrotnie wykazywane było w trakcie kontroli Wydziału Krajowego. Po wieloletnich staraniach w 01.02.1907 szkoła rzemiosł została przejęta przez Wydział Krajowy (umowa na 20 lat), co pozwoliło fundacji poprawić stan zakładu wychowawczego i pozostałych instytucji edukacyjnych. Po 1910 zakład w Drohowyżu stał się ogniskiem silnie rozwijającego się ruchu skautowskiego. Zakład, mimo że poniósł znaczne straty w czasie I wojny światowej, po jej zakończeniu wznowił działalność. W 1939, ostatnim roku istnienia, znajdowało się w nim około 500 dzieci.

Źródła: M. Balcerek, Rozwój opieki nad dzieckiem w Polsce w latach 1918-1939, Warszawa 1978; J. Bąk, Fundacja hr. Stanisłąwa Skarbka w Drohowyżu, „Studia Historyczne” 1875, z. 1; S. Godlewski, Fundacja Skarbkowska w Drohowyżu, [b.r.m.w.]; A. Haratyk, Udział społeczeństwa galicyjskiego w opiece nad dziećmi ubogimi i osieroconymi (1867-1914), Kraków 2007.