Fundusz Alimentacyjny

Fundusz Alimentacyjny – rodzaj państwowego funduszu zaliczanego do funduszów celowych. Powołany pierwotnie ustawą z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym miał na celu wzmożenie opieki nad dziećmi i innymi osobami znajdującymi się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania świadczeń alimentacyjnych oraz zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. W okresie Polski Ludowej Fundusz nie posiadał osobowości prawnej i był administrowany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Świadczenia z Funduszu otrzymywali rodzice, których alimenty zostały ustalone wyrokiem sądu, ale ich egzekucja nie była możliwa. Przy czym istniało kryterium dochodowe ustalone na poziomie 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia na osobę. Źródłem finasowania Funduszu były dochody w postaci: (1) należności ściągniętych od osób zobowiązanych do alimentacji; (2) dotacji z budżetu państwa; (3) wpłat dobrowolnych i innych wpływów. W 2004 Fundusz został zlikwidowany i zastąpiony przez zaliczkę alimentacyjną, a następnie reaktywowany w nieco zmienionej formie mocą ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Według tych przepisów świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługiwały osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo. Wnioskować o to świadczenie mogła osoba uprawniona (pełnoletnie dziecko), jej przedstawiciel ustawowy (rodzic w przypadku małoletniego dziecka) lub opiekun prawny. Obowiązywało także kryterium dochodowe w ubieganiu się o środki z Funduszu (w 2025 dochód na osobę w rodzinie nie mógł przekraczać 900 zł) oraz maksymalna kwota świadczenia (w 2025 nie wyższa niż 1000 zł). Pojawiły się instrumenty do ściągania zadłużenia, np. wywiad alimentacyjny, wniosek o ściganie karne czy zatrzymanie prawa jazdy. Przyznawanie i wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz podejmowanie działań wobec dłużników alimentacyjnych stało się zadaniem zleconym gminie z zakresu administracji rządowej finansowanym w formie dotacji celowej z budżetu państwa. W okresie Polski Ludowej świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego pobierało od 30 tys. do 60 tys. osób. Z kolei w latach 2008-2018 liczba osób uprawnionych do tego świadczenia wynosiła od 280 tys. do 310 tys. osób. W 2021 wypłacono świadczenia na łączną kwotę 1 mld zł, średnio 415 zł na jedną osobę.

Źródła: M. Ługiewicz, Fundusz Alimentacyjny. Procedura postępowania. Wzory dokumentów. Praktyczny komentarz, Gdańsk 2017; Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, Informacja o realizacji ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w 2008 r., Warszawa 2009; T. Smyczyński, Obowiązek alimentacyjny rodziców względem dziecka a polityka socjalna państwa, Wrocław 1978; Ustawa z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym. Dz. U. 1974, nr 27 poz. 157; Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Dz. U. 2007, nr 192, poz. 1378.