Fundusz kas zapomogowo-pożyczkowych

Fundusz kas zapomogowo-pożyczkowych – środki finansowe funkcjonujących w okresie Polski Ludowej zakładowych kas zapomogo-pożyczkowych pozostające w dyspozycji związków zawodowych. Pracownicze kasy zapomogowo-pożyczkowe powstały na podstawie uchwały Centralnej Komisji Związków Zawodowych z 28.10.1948. Zastąpiły działające w niektórych zakładach kasy samopomocy koleżeńskiej. Od 01.01.1949 wprowadzono jednolity regulamin dla wszystkich kas. Celem kas było udzielanie pomocy materialnej zrzeszonym w niej pracownikom. Początkowo związki zawodowe sprawowały jedynie nadzór organizacyjny nad kasami, działalność finansową nadzorowała Powszechna Kasa Oszczędności. Od 1954 również sprawy finansowe podporządkowane były związkom zawodowym. Na fundusz kas składały się: fundusz oszczędnościowo-pożyczkowy, fundusz zapomogowy oraz fundusz rezerwowy. Poza tym poszczególne kasy mogły za zgodą związku zawodowego posiadać jeszcze inne fundusze. Pierwszy oszczędnościowo-pożyczkowy, zwany funduszem wkładów był funduszem głównym. Powstawał z wkładów członków i przeznaczony był na udzielanie pożyczek gotówkowych członkom kasy. Wkłady oszczędnościowe członków stanowiły ich własność indywidualną, nie były oprocentowane, były jednak zwracane po wystąpieniu z kasy. Wysokość miesięcznego wkładu określona była w regulaminie każdej z kas (regulamin ramowy określał wkład na 1% wynagrodzenia miesięcznego brutto). Składka potrącana była przez zakład pracy z wynagrodzenia pracownika (za zgodą wyrażoną przez pracownika). Fundusz zapomogowy tworzony był z dotacji rad zakładowych i zarządów głównych związków zawodowych. Z Funduszu tego udzielano bezzwrotnej pomocy dla pracowników znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Fundusz rezerwowy tworzony był z wpisowego oraz m.in. z odsetek i kosztów sądowych. Przeznaczony był na zasilanie funduszu pożyczkowego nowo powstających kas oraz pożyczki dla kas niewydolnych finansowo. Do pozostałych funduszy należały: fundusz pomocy w wypadkach losowych (zwany pośmiertnym lub pogrzebowym) przeznaczony na wypłatę zapomóg w wypadkach śmierci członków tego dodatkowego funduszu i członków ich rodzin oraz fundusz emerytalny przeznaczony na wypłatę jednorazowych zapomóg członkom przechodzącym na rentę lub emeryturę. PKZP udzielały pożyczek krótko- i długoterminowych, maksymalnie na 36 miesięcy. Spłata pożyczki przez członków kasy dokonywała się poprzez potrącenie raty z wynagrodzenia pracownika, zasiłku chorobowego, zasiłku wychowawczego. Liczba kas fluktuowała. Na koniec 1955 działało 18057 kas (udzieliły 2630,2 tys. pożyczek na kwotę 2184,8 mln zł), w 1960 – 20423 (3407,2 tys. pożyczek na kwotę 5911,1 mln zł), w 1970 – 22487 (odpowiednio 5426 tys. i 22180 mln zł), w 1979 – 23497 (6204 tys. i 59229 mln. zł).

Źródła: Mały rocznik statystyczny 1970, Warszawa 1970; Pracownicze kasy zapomogowo-pożyczkowe, Warszawa 1988; H. Zaborski, Pracownicze Kasy Zapomogowo-Pożyczkowe, Katowice 1976; Rocznik statystyczny 1981, Warszawa 1981.