Fundusz podrzutków w Krakowie
Fundusz podrzutków w Krakowie – fundusz pieniężny wydzielony z dochodów Zakładu Położnic i Podrzutków w Krakowie (Szpital św. Łazarza), przeznaczany na utrzymanie dzieci porzuconych. Większość dzieci porzuconych była rejestrowana w krajowych zakładach podrzutków (Kraków, Lwów), a następnie przekazywana na wieś pod opiekę płatnych mamek. W 1869 w Zakładzie Podrzutków we Lwowie znajdowało się ok. 3,1 tys. dzieci, a w Zakładzie Położnic i Podrzutków w Krakowie ok. 2,4 tys. dzieci. Zakłady krajowe dla podrzutków zlikwidowane zostały ustawą z 10.05.1873, a znajdujące się w nich dzieci miały być zgodnie z obwieszczeniem Wydziału Krajowego utrzymywane z funduszu krajowego. W związku z wygaszaniem praw przebywających w zakładach dzieci, liczba podopiecznych zmniejszała się, w 1874 było ich łącznie 1,9 tys. Od 1883 fundusz podrzutków z krakowskiego zakładu wykazywał dochody własne, co przyczyniło się 22.10.1884 do podjęcia przez Sejm Krajowy uchwały dotyczącej zlecenia Wydziałowi Krajowemu we Lwowie przedłożenia projektów propozycji sposobu wykorzystywania od 1.01.1886 dochodów zakładu. Postulaty wysuwane przez komisję budżetową dotyczyły rezygnacji z pomocy wiejskich żywicielek i zatrzymywania podopiecznych zakładu w mieście. Ostatecznie sejm przyjął propozycję komisji budżetowej, by dzieci były umieszczane na terenie miasta, w celu zapewnienia im lepszych warunków opieki.22.01.1886 Sejm Krajowy przyjął uchwałę o przyjmowaniu dzieci na fundusz podrzutków w Krakowie, oddzielając majątek z krakowskiego zakładu podrzutków od szpitala św. Łazarza. W uchwale określono6 kategorii dzieci, którym przysługiwała opieka ze środków krakowskiego funduszu. W pierwszej kolejności miały być przyjmowane dzieci po śmierci położnic w zakładach dla położnic. Następnie przyjmowano dzieci na czas choroby matki przeniesionej z zakładu położnic do szpitala powszechnego w ramach bezpłatnego leczenia. W dalszej kolejności były przyjmowane dzieci urodzone w Szpitalu św. Łazarza na oddziale położniczym, których matki zmarły na innym oddziale; dzieci, których ubogie matki po odbyciu połogu na oddziale położniczym Szpitala św. Łazarza, zostały uznane za niezdolne do karmienia; dzieci, których matki nie odbyły połogu w Szpitalu św. Łazarza i nie mogły karmić oraz utrzymywać dziecka; dzieci podrzucone. Dzieci kierowane do krakowskiego zakładu przekazywano na wychowanie do kobiet w mieście za z góry ustaloną opłatą miesięczną. Stawki opłat były uzależnione od wieku dziecka, w związku z pokryciem kosztów podstawowych potrzeb podopiecznego. W latach 1865-1904 krakowski zakład podrzutków przyjął łącznie 4335 dzieci.
Źródła: J. Bąk, O podrzutkach, „Rocznik Krakowski” 1978, t. 49; A. Haratyk, Udział społeczeństwa galicyjskiego w opiece nad dziećmi ubogimi i osieroconymi (1867-1914), Kraków 2007; K. Irzyk, Szpital św. Łazarza w Krakowie jako dom podrzutków (1788-1873), „Studenckie Zeszyty Historyczne Koła Naukowego Historyków Studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego” 2008, z. 14; E. A. Maj, Administracyjnoprawne instrumenty ochrony socjalnej w Galicji doby autonomicznej, Kraków 2022.
