Główny Komitet Ratunkowy w Lublinie
Główny Komitet Ratunkowy w Lublinie – organizacja pomocowa utworzona na terenie części Królestwa Polskiego okupowanej od 1915 przez Austro-Węgry. Powstała 11.11.1915 w Lublinie w celu zachowania ciągłości prowadzenia akcji ratunkowych podczas działań wojennych. Utworzona przy wsparciu Krakowskiego Biskupiego Komitetu Pomocy dla Dotkniętych Klęską Wojny. Na czele Komitetu stanął Henryk Dembiński, zastępcą został Jan Stecki. Działalność pomocowa organizacji miała obejmować ziemię lubelską, kielecką, radomską i piotrkowską. Komitet dzielił się na wydziały: ogólny, dobroczynny, sanitarny, rolniczy, budowlany, przemysłowo-handlowy i kredytowy. Działalność w terenie prowadziły komitety miejskie i gminne, które podlegały poszczególnym Komitetom Ziem dla Lubelskiego, Radomskiego, Kieleckiego i Piotrkowskiego. W ramach Komitetu powstało 495 komitetów gminnych oraz miejskich, a także 27 powiatowych. Fundusze na działalność pochodziły ze składek i kwest a także dotacji państwowych oraz z środków Komitetu Veveyskiego. Komitet w ramach swej działalności organizował opiekę nad bezdomnymi oraz udzielał zapomóg potrzebującym w postaci żywności i ubrań. W tym celu inicjował powstawanie tanich kuchni, starał się przeciwdziałać spekulacji na rynku żywnościowym poprzez utworzenie Wydziału Aprowizacyjnego ustalającego ceny i rozdającego żywność biednym. Ponadto organizował ochronki dla dzieci, jadłodajnie, szpitale i ambulatoria. Od 1918 w ramach GKR funkcjonowała Krajowa Rada Gospodarcza oraz Komitet Techniczny. Celem była kontrola nad systemem aprowizacji ludności cywilnej. W tym samym roku liczba ośrodków i punktów pomocy kierowanych przez Komitet wyniosła 240. W 1916 Wydział Dobroczynny Komitetu włączył się w akcję organizowania Wielkiej Kwesty Ogólnokrajowej „Ratujcie Dzieci” zainicjowaną przez Radę Główną Opiekuńczą. Akcja dobroczynna miała zapobiegać śmiertelności niemowląt z terenów objętych wojną. Pieniądze przeznaczane były na utrzymanie i wyposażenie ochron a także wsparcie schronisk, żłobków i stacji opieki dla matek i dzieci. Za organizację akcji koordynowanej przez Główny Komitet Ratunkowy odpowiadał Jan Kowerski. Wydział Sanitarny podejmował próby zapobieżenia wybuchowi epidemii oraz fundowaniem zakupu lekarstw i tworzeniem szpitali. Przy wydziale sanitarnym funkcjonowała Sekcja Opieki nad Niemowlętami, która zorganizowała stacje opieki w Lublinie i Dąbrowie. GKR wspierał finansowo instytucje mające na celu odbudowę spalonych podczas wojny miejscowości oraz udzielał pożyczek stowarzyszeniom budowlanym, pomagał też wdowom i sierotom po poległych. Do 1918 roku GKR udało się zebrać 4 236 235 koron. Do tego czasu powstało 160 ochron oraz 80 jadłodajni i herbaciarni. W 1919 Komitet zakończył działalność.
Źródła: W. Grabski, A. Żabko-Potopowicz, Polska w czasie wielkiej wojny (1914-1918). T. 2, Historja społeczna, Warszawa 1932; Pamiętnik Komisji Ratowania Dzieci. Warszawa 1916-1921. Księga pamiątkowo-sprawozdawcza Komisji Ratowania Dzieci, red. J. Stemler, Warszawa 1921; D. Płygawko, Sienkiewicz w Szwajcarii. Z dziejów akcji ratunkowej dla Polski w czasie pierwszej wojny światowej, Poznań 1986; M. Przeniosło, M. Przeniosło, Rada Główna Opiekuńcza w latach 1918-1921, Kielce 2018; A. Stoksik, Główny Komitet Ratunkowy w Lublinie 1915-1918 [w:] Dobroczynność i pomoc społeczna na ziemiach polskich w XIX, XX i na początku XXI wieku, red. M. Przeniosło, Kielce 2008.
