Galicyjski Zakład dla Głuchoniemych we Lwowie

Galicyjski Zakład dla Głuchoniemych we Lwowie – pierwsza placówka pedagogiczna dla dzieci niesłyszących na ziemiach zaboru austriackiego. Ośrodek powstał w oparciu o działania anonimowego filantropa ukrywającego się pod pseudonimem Franciszka Holdenheima, który przeznaczył własne środki na powstanie specjalnej szkoły. Placówka została otwarta 4.10.1830 i znajdowała się pod kuratelą Gubernium Krajowego. Początkowo zakład działał w lokalu prywatnym, a od 1833 – w domu „na Rurach”. Nowy budynek został otwarty 26.09.1841, przy ul. Łyczakowskiej 35. Zakład pełnił funkcję edukacyjną i opiekuńczą. Przyjmowanie dzieci do szkoły obwarowane było określonymi warunkami. Miały być to dzieci zdrowe w wieku 7-13 lat, wyznania katolickiego, ze związków małżeńskich, urodzone w Galicji i na Bukowinie. Pierwszeństwo miały dzieci uzdolnione, w tym: sieroty, dzieci z ubogich rodzin. Dzieci z rodzin zamożnych mogły kształcić się odpłatnie. Początkowo do zakładu przyjęto 10 dzieci. W latach 1840-1893 liczba dzieci w nowym budynku szkoły wzrosła z 20 do 73 osób. Na program nauki składały się: czytanie, pisanie i mowa z ruchu warg, religia i moralność, historia naturalna, technologia, rachunki, geografia państwa cesarskiego, język niemiecki, rysunek, szycie, haftowanie, robótki na drutach, ćwiczenia gimnastyczne. Edukacja w szkole miała trwać 6 lat, po czym wychowanek przechodził pod opiekę rzemieślnika, artysty bądź przedsiębiorcy, by nauczyć się zawodu. Pierwszym nauczycielem i opiekunem był Dominik Wichitil. W latach 70. XIX wieku zakład został zreformowany. Urządzono w nim szkołę freblowską oraz ogródek botaniczny. W czasie I wojny światowej zakład został przeznaczony na szpital wojskowy, w związku z czym w roku szkolnym 1914/15 placówka nie miała możliwości kształcenia wychowanków. W roku szkolnym 1915/16 placówka w części budynku wznowiła funkcjonowanie, zaś edukację pobierało 24 uczniów. Do 1919 liczba wychowanków wynosiła do 60 osób. Od 1919 funkcję kierownika placówki pełnił Franciszek Szajner. W latach 1919-1934 uczyło się od 84 do 143 dzieci. W 1920 zakład przeszedł pod opiekę państwa. Placówka posiadała internat, warsztat stolarski, introligatorski, szewski i krawiecki, boisko gimnastyczne, bibliotekę. Organizowano wakacyjne kolonie letnie, w 1929 w kolonii w Turce nad Stryjem uczestniczyło 13 podopiecznych. Od 1933 dzieci mogły uczęszczać na zajęcia pozalekcyjne organizowane przez drużynę harcerską. W oparciu o dotychczasowe zasady placówka działała do wybuchu II wojny światowej.

Źródła: A. Gordijewska, Śladami głuchoniemych lwowiaków, „Kurier Galicyjski” 2022, nr 13-14; M. Pękowska, Wprowadzenie do dziejów opieki nauczania dzieci głuchoniemych i niewidomych w Galicjiw latach 1830-1914, „Studia Pedagogiczne. Problemy Społeczne, Edukacyjne i Artystyczne” 1996, nr 11; M. Pękowska, Zakład dla głuchoniemych we Lwowie w latach 1914-1939, „Studia Pedagogiczne. Problemy Społeczne, Edukacyjne i Artystyczne” 2003, nr 14.