Generalny Komitet Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce (w Vevey)
Generalny Komitet Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce (w Vevey) – organizacja społeczna niosąca pomoc materialną poszkodowanym podczas I wojny światowej na terenach Polski. Jedna z największych organizacji dobroczynnych działających w okresie wojny. Funkcjonowała także pod nazwami Comité Général de Suisse pour les Victimes de la Guerre en Pologne, Komitet Veveyski i Komitet Szwajcarski. Utworzona 9.01.1915 w Lozannie z inicjatywy Erazma Piltza. Od 27.01.1915 główna siedziba znajdowała się w Vevey. Prezesem instytucji został Henryk Sienkiewicz. Wśród współzałożycieli byli także Ignacy Jan Paderewski (wiceprezes), Tadeusz Romer, Gabriel Narutowicz, Erazm Piltz, Antoni Osuchowski. Działalność Komitetu rozpoczęła się od odezwy „Do ludów ucywilizowanych” wygłoszonej 1.02.1915 przez H. Sienkiewicza. Apele Komitetu były skierowane głównie do polskiej emigracji, w szczególności wpływowych przedstawicieli arystokracji, klasy politycznej i akademickiej, świata artystycznego oraz przedsiębiorców. Po śmierci H. Sienkiewicza w 1916 kierowanie Komitetem przejął I. Paderewski. Komitet Generalny działał za pośrednictwem komitetów lokalnych. Było ich 174 i zbierały one fundusze wśród Polaków w 19 krajach, najwięcej filii znajdowało się w Stanach Zjednoczonych. Do 1917 udało się zebrać 17 mln franków szwajcarskich. W pomoc włączyło się 143 organizacji pomocowych z USA i polskie parafie katolickie. Pieniądze były przekazywane organizacjom pomocowym zajmującym się bezpośrednią działalnością na terenie Polski. Fundusze otrzymywał Centralny Komitet Obywatelski, Rada Główna Opiekuńcza (Królestwo Polskie) oraz Główny Komitet Ratunkowy i Książęco-Biskupi Komitet Pomocy w Galicji. Komitet niósł pomoc dzieciom poprzez wspieranie finansowe organizacji działających lokalnie. Dzięki temu Centralny Komitet Obywatelski miał w 1915 środki na prowadzenie 250 ochron dla ok. 20 tys. dzieci. Ponadto zapewniono opiekę 3,7 tys. dzieciom znajdującym się w 108 schroniskach. Sfinansowano także akcję dożywiania z której skorzystało ok. 500 tys. dzieci i dorosłych. Książęco-Biskupi Komitet Pomocy w Galicji był finansowany głównie ze środków Komitetu Veveyskiego. W 1917 na cel pomocy dzieciom, uchodźcom i jeńcom wojennym przekazał prawie 5,5 mln koron. W latach 1917-1919 wpływy Generalnego Komitetu wyniosły prawie 4 mln franków szwajcarskich, z czego znacząca większość pochodziła ze Stanów Zjednoczonych Ameryki.
Źródła: T. Budrewicz, Siedemdziesiąte urodziny Sienkiewicza – rezonans społeczny (w relacjach prasowych), „Rocznik Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza” 2019, nr 54; D. Płygawko, Sienkiewicz w Szwajcarii. Z dziejów akcji ratunkowej dla Polski w czasie pierwszej wojny światowej, Poznań 1986; H. Sienkiewicz, Do Ludów Ucywilizowanych, Vevey 1915; M. Przeniosło, M. Przeniosło, Rada Główna Opiekuńcza w latach 1918-1921, Kielce 2018; A. Synowiec, Książęco-Biskupi Komitet Biskupa Adama Stefana Sapiehy w czasie I wojny światowej, „ Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego” 2003, z. 130.
