Gminne domy ubogich w zaborze pruskim
Gminne domy ubogich w zaborze pruskim – forma opieki społecznej funkcjonująca na terenie Prus (w tym ziemiach polskich zaboru pruskiego) funkcjonująca na mocy ustawy wykonawczej o siedzibie wsparcia z dnia 8 marca 1871 r., która nakładała na gminy obowiązek organizacji opieki nad potrzebującymi obywatelami. Domy ubogich miały stanowić element regulacji pomocy dla najuboższych warstw społecznych, niezdolnych do pracy. Zakładane były przez lokalne związki wspierania ubogich, ale także przez parafie protestanckie i katolickie. Ich celem było zapobieganie demoralizacji i włóczęgostwa młodzieży oraz pomoc osobom starszym bez środków do życia, schorowanym. Był to element pruskiej polityki zachowywania porządku publicznego. Według ustawy „krajowe związki wspierania ubogich są zobowiązane w swych domach ubogich, o ile na to pozwala ich pojemność, za odszkodowaniem przyjąć osoby ustawowo podpadające pod opiekę miejscowych związków wspierania ubogich a to na wniosek tych związków”. Pomoc w gminnych domach ubogich była udzielana osobom przynależnym do danej gminy. Domy ubogich miały zapewnić podstawowe potrzeby bytowe swoim podopiecznym, oprócz dachu nad głową zapewniały wyżywienie oraz podstawową opiekę. Celem istnienia tych placówek było również kształcenie odpowiednich postaw obywatelskich, podopieczni domów zobowiązani byli do podporządkowania się regułom panującym w placówce oraz, na ile to było możliwe, do wykonywania pracy. W wypadku śmierci podopiecznego dom ubogich zapewniał organizację pogrzebu. W przypadku gdy w domu ubogich przebywała osoba nie należąca do danej gminy, gmina z której pochodziła była zobowiązana zwrócić koszty utrzymania domowi ubogich, w którym ona przebywała. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę na terenach dawnego zaboru pruskiego (województwo poznańskie i pomorskie) zachowano częściowo system udzielania pomocy ubogim, jaki obowiązywał w Prusach, co potwierdziło rozporządzenie Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 18 października 1922 r. (w latach 20. XX wieku działało na tym obszarze około 800 domów ubogich)
Źródła: A. Barczewska-Dziobek, Godna egzystencja a pomoc na rzecz osób bezdomnych, „Studia Prawnicze KUL”, 2024, nr. 1; E. Leś, Zarys historii dobroczynności i filantropii w Polsce, Warszawa 2001; D. Łukasiewicz, Życie codzienne w Królestwie Prus w latach 1701-1933, Warszawa 2020; A. Maślanka, Bezpieczeństwo społeczności lokalnych w czasach zaborów na przykładzie organizacji społecznych, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia de Securitate” 2020, nr 10; Niemieckie i pruskie przepisy o wspieraniu ubogich z dodatkiem wydanych dotąd a obowiązujących przepisów polskich, tłum. K. Chmielowski, S. Orłowski, Warszawa-Poznań 1923; Służba społeczna w Polsce, Warszawa 1928.
