Gralewski Jan

Gralewski Jan – ur. 16.12.1868 w Sierpcu, zm. 17.02.1924 w Warszawie; pedagog, działacz społeczny, polityk. W 1891 ukończył Wyższe Metropolitalne Seminarium Duchowne w Warszawie. Wikariusz w Grodzisku Mazowieckim. Pełnił funkcję prefekta gimnazjów. Od 1893 jako katecheta uczył w kilku szkołach dla dziewcząt m. in. pensji Sikorskiej. Od 1895 pełnił funkcję prefekta szkoły realnej. W 1900 został zmuszony przez władze rosyjskie do porzucenia działalności pedagogicznej. Pełnił funkcję przewodniczącego sekcji wychowawczej Towarzystwa Higienicznego i Instytutu Higieny Dziecięcej. Propagował i organizował ogrody dziecięce im Wilhelma Raua, których celem była organizacja zabaw ruchowych na świeżym powietrzu dla dzieci i młodzieży. Zaangażowany w działalność Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności. W latach 1899-1914 był członkiem komitetu redakcyjnego Encyklopedii Wychowawczej. Prowadził współpracę z redakcją Wielkiej Encyklopedii Ilustrowanej. W 1904, podczas pobytu zagranicznego, zwiedził angielską szkołę Abbotsholme oraz placówki francuskie. W 1906 odbył podróż do Stanów Zjednoczonych w celu zapoznania się z funkcjonowaniem tamtejszych szkół i metodami wychowawczymi. Współtwórca Polskiej Macierzy Szkolnej, w 1905 został prezesem organizacji. W 1906 oraz 1907 z ramienia Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego został wybrany na posła do Dumy Państwowej. Sprzeciwiał się wprowadzeniu do szkół Macierzy Szkolnej języka rosyjskiego, za co w 1907 został wydalony z Królestwa Polskiego. Następnie kilka miesięcy przebywał w Krakowie i Lwowie. W 1907 w Starej Wsi założył szkołę z internatem tzw. „ognisko”, opartą na wzorcu angielskim z nowymi metodami nauczania i zasadami wychowawczymi. Kolejne tego typu szkoły powstały w Suchorowie, Prokocimiu i w Krakowie. W latach 1909-1910 był przewodniczącym Sekcji Wychowawczej Stowarzyszenia Nauczycielstwa Polskiego. Od 1914 przewodniczył Komisji Pedagogicznej. W 1916 został członkiem Zarządu Wydziału Oświecenia. Wyjechał do Szwajcarii, gdzie zajmował się zagadnieniami szkolnictwa i współpracował m.in. z Henrykiem Sienkiewiczem, Ignacym Janem Paderewskim, Szymonem Aszkenazym, Janem Kucharzewskim. Po 1918 wrócił do Polski i został inspektorem szkolnictwa powszechnego na okręg radomski, następnie inspektorem szkolnictwa krajowego w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. W 1919 jako reprezentant ministerstwa wyjechał do Francji w celu zapoznania się z funkcjonowaniem tamtejszego szkolnictwa. W 1920 został kierownikiem wojskowych placówek oświatowych Dowództwa Okręgu Generalnego w Poznaniu.

Źródła: J. Gralewski, Zadania wychowawcze Szkoły Narodowej w Polsce: referat opracowany dla Komisyi Pedagogicznej – przez tęż Komisyę przedyskutowany i przyjęty, Warszawa 1915; R.W. Niemczyk, Ksiądz Jan Gralewski, „Łowiczanin”1924, nr 11; Nauczyciele. Szkice portretów uczonych i nauczycieli, red. A. Królikowska, J. Falkowska, Kraków 2018; A. Wojewoda, Od idei do realizacji – ogrody dziecięce im. W.E. Raua w Warszawie 1899-1901, „Studia Edukacyjne” 2019, nr 53.