Groszowe Kasy Oszczędności

Groszowe Kasy Oszczędności – forma pomocy finansowej zainicjowana w 1863 przez Jana Tadeusza Lubomirskiego, administrowana przez Warszawskie Towarzystwo Dobroczynności. Pierwsze groszowe kasy powstawały już w 1861 przy ochronach Towarzystwa. Było ich 9. Następnie przeszły pod opiekę Wydziału Groszowych Kas Oszczędności WTD. Nazwa miała nawiązywać do najmniejszego nominału, sugerując że nawet niewielka odkładana kwota może mieć znaczenie w imię zasady „ziarnko do ziarnka”. Kiedy oszczędności przekraczały 1 zł składane były do Sądowej Kasy Oszczędności znajdującej się pod kuratelą Dyrekcji Ubezpieczeń. Groszowe Kasy Oszczędności miały na celu zachęcenie społeczeństwa do oszczędzania. Skierowane głównie do klasy robotniczej i rzemieślników, miały ułatwiać proces oszczędzania i składania uzbieranych kwot na oprocentowanie. Korzystanie z kasy oszczędności było bezpłatne. Kasy były administrowane dobrowolnie przez członków WTD. By ułatwić dostęp do lokali kas dla osób pracujących były one otwarte w niedziele w godzinach 10:00 – 12:00. Do 1865 Kasy wydały 395 nowych książeczek oszczędnościowych i posiadały wtedy 4781 członków, którzy zgromadzili 2488 rb. Suma oszczędności w kasach groszowych wynosiła wówczas 24 172 rb. W 1865 kas było 14, w 1891 – 19. Liczba członków wyniosła 48 416, oszczędności osiągnęły 855 202. Wydział Groszowych Kas Oszczędności prowadził równocześnie Kasę pożyczkową im. Bolesława Prusa dla  udzielania pożyczek osobom pracującym fachowo na cele produkcyjne. Groszowe Kasy Oszczędności funkcjonowały także w okresie międzywojennym, działając równolegle z podobnymi inicjatywami podejmowanymi przez państwo. Korzystali z nich głównie tzw. „drobni ciułacze”, a także osoby darzące sentymentem długoletnią inicjatywę. Lokata dla wkładów nie mogła przekroczyć 2000 zł. Z usług GKO korzystało najwięcej: wyrobników, rzemieślników, gospodyń domu, służby domowej, dzieci do lat 17, szwaczek, handlujących, urzędników, nauczycielek, muzyków, sprzedawców dzienników. Suma wkładów w 1938 wyniosła 396 552 zł.

Źródła: H. Markiewiczowa, Działalność opiekuńczo-wychowawcza Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności 1814-1914, Warszawa 2002; Sprawozdanie z działalności Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności za czas od 1.IV.1937 do 31.III.1938, Warszawa 1938; Sprawozdanie z działalności Zarządu Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności za rok 1925, Warszawa 1926; Ziarnko do ziarnka a będzie miarka, „Kurjer Warszawski” 1874, nr 252.