Gundlach Rudolf
Gundlach Rudolf – ur. 21.06.1850 w Paproci Dużej, zm. 11.10.1922 w Łodzi; duchowny ewangelicki, działacz społeczny. W 1865 rozpoczął naukę w gimnazjum w Łomży, od 1867 kontynuował naukę w Gimnazjum Niemieckiej Szkoły Głównej w Warszawie. W 1870 rozpoczął studia na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu w Dorpacie. W latach 1875-1876 pastor-diakon kościoła ewangelicko-augsburskiego Świętej Trójcy w Warszawie. Nauczyciel religii szkoły elementarnej, w Szkole Handlowej oraz w III Gimnazjum Żeńskim i III Gimnazjum Męskim. Od 1876 objął funkcje pastora-administratora nowej gminy ewangelicko-augsburskiej w Kamieniu. Zajął się opieką duchową nad kolonistami niemieckimi oraz nauczał w Gimnazjum Męskim w Chełmie, Od 1877 proboszcz parafii chełmskiej. W latach 1880-1881 wybudował świątynię i plebanię w Kamieniu. Od 1889 działał w Wskitkach i Żyrardowie, gdzie w 1898 wybudował kościół. W Wiskitkach zajął się pomocą ubogim, cierpiącym oraz chorym psychicznie. Współzałożyciel Przytułku dla Niedorozwiniętych i Epileptyków przeznaczonego dla kilkunastu potrzebujących. Opiekę nad chorymi sprawowały 2 siostry zakonne. Od 1898 proboszcz parafii ewangelicko-augsburskiej pw. Świętej Trójcy w Łodzi. Działalność społeczna R. Gundlacha skierowana była na pomoc sierotom z powstałego w 1886 Przytułku dla Bezdomnych Dzieci Ewangelickich w Łodzi. W 1900 wybudował na cele sierocińca szkołę elementarną. W 1901 w sierocińcu znajdowało się 66 podopiecznych w wieku od 4 do 15 lat. Inicjator zakładania tzw. szkół kantoralnych w celu ogólnej poprawy stanu edukacji wśród ubogiej młodzieży ewangelickiej. Do 1899 powstało 6 takich szkół. Pomysłodawca utworzenia „Domów Miłosierdzia”, których celem była poprawa warunków bytowych chorych oraz osób w podeszłym wieku. W tym celu przeniesiono w latach 1904 - 1908 ośrodek działający w Wiskitkach do Łodzi. W latach 1905-1907 brał udział w pracach Komitetu Obywatelskiego, który działał na rzecz doraźnego wsparcia rodzin robotników z zamkniętych lub czasowo zamkniętych fabryk. Członek komitetu założycielskiego Towarzystwa Opieki nad Dziećmi „Gniazdo Łódzkie” powstałego w 1907. Celem była pomoc materialna oraz wsparcie moralne opuszczonych i ubogich dzieci od niemowlęcia do pełnoletności. Ponadto Towarzystwo obejmowało opieką ciężarne kobiety. W 1907 został także prezesem Łódzkiego Chrześcijańskiego Towarzystwa Dobroczynności, które działało na rzecz szeroko rozumianej pomocy potrzebującym mieszkańcom Łodzi wyznania chrześcijańskiego. R. Gundlach odpowiadał za funkcjonowanie 17 instytucji dobroczynnych obejmujących przytułki, noclegownie, szpitale, ambulatoria, ośrodki wychowawcza i szkoły. W 1911 powołał Biuro Pośrednictwa Pracy oraz Schronisko dla Nauczycielek. Od 1910 sprawował opiekę nad Szpitalem dla Dzieci „Anny Marii”. Towarzystwo kontynuowało swą pomoc także w czasie I wojny światowej. Prezes zarządu Komitetu Obywatelskiego Niesienia Pomocy Biednym zaopatrującego miasto w żywność oraz członek licznych komitetów niosących pomoc jeńcom i głodującym. Założyciel Kasy Pożyczkowej, w 1916 założył Polski Ewangelicki Chór Kościelny, który stanowił pierwszą w Łodzi organizację polskich ewangelików. Organizator pomocy i opieki nad rannymi z ramienia Centralnego Komitetu Czerwonego Krzyża.
Źródła: Ewangelicki dom sierot w Łodzi, „Zwiastun Ewangelicki” 1904, nr 7; R. Gundlach, Das evangelische Waisenhaus in Łódź, Warschau 1903; J. Sosnowska, Działalność duszpasterska i społeczna pastora Rudolfa Gustawa Gundlacha (1850-1922). Przyczynek do historii dobroczynności w Łodzi, „Studia z Historii Społeczno-Gospodarczej” t. 10, 2012; K. Woźniak, Łódzcy luteranie. Społeczność i jej organizacja, Łódź 2002.
