Józef Bilczewski

Bilczewski Józef – ur. 26.04.1860 w Wilamowicach, zm. 20.03.1923 we Lwowie; arcybiskup, działacz społeczny. Studiował na Wydziale Teologicznym Wyższego Seminarium Duchownego Archidiecezji Krakowskiej i Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. W 1884 przyjął święcenia kapłańskie. Doktor teologii (1886). Profesor nadzwyczajny dogmatyki specjalnej i profesor zwyczajnym historii kościelnej na Uniwersytecie we Lwowie (1890). Od 1891 pracownik Uniwersytetu Lwowskiego, gdzie pełnił funkcję dziekana (1895) i rektora (1900). Arcybiskup metropolita lwowski obrządku łacińskiego (od 1900). Dążył do określenia podstawowych zasad życia społecznego, które oparł na nauce o solidarności społecznej. W swym liście pasterskim W sprawie społecznej (20.01.1903) dokonał krytyki socjalizmu i skrajnego liberalizmu ekonomicznego. Zainicjował zjazd działaczy katolickich, który odbył się 8-9.05.1904 we Lwowie. Wynikiem spotkania było powołanie Związku Katolickiego Społecznego, z którym5-8.06.1906 zorganizował kurs społeczny we Lwowie. Przyczynił się do założenia w 1906 Polskiego Związku Niewiast Katolickich z siedzibą we Lwowie, umożliwiając tym samym prowadzenie tanich kuchni i opiekę nad młodymi kobietami w ramach misji dworcowej. Swoją uwagę kierował w stronę młodzieży rzemieślniczej i działalności opiekuńczo-wychowawczej. W 1909 zatwierdził nowy statut Towarzystwa Opieki nad Terminatorami pw. św. Stanisława Kostki, zaś samą instytucję wspierał finansowo. Z jego inicjatywy we Lwowie wybudowano Dom Katolicki, mający rozwijać działalność katolicką i społeczną. Z Domu, otworzonego w 1911, korzystało kilka organizacji. Członek austriackiej Izby Panów i poseł galicyjskiego Sejmu Krajowego. Pod protektoratem abpa J. Bilczewskiego w 1915 utworzono lwowską delegację Książęco-Biskupiego Komitetu dla dotkniętych klęską wojny. W kolejnym roku założono Komitet opieki nad sierotami wojennymi. Ponadto w tym czasie zaczęto tworzyć powiatowe i parafialne komitety opieki nad sierotami. Arcybiskup troszczył się o potrzeby najuboższych w czasie I wojny światowej oraz ukraińsko-polskiej (1918-1919) przez zabieganie o wsparcie materialne w różnych formach. Dążył do zażegnania konfliktu polsko-ukraińskiego pogłębiającego ubóstwo wśród mieszkańców terenów skonfliktowanych. Sprzeciwiał się planom tworzenia w Galicji części polskiej i części ukraińskiej, a następnie regulacjom zawartym w Traktacie Brzeskim (1918). W 2005 ogłoszony świętym Kościoła Katolickiego.

Źródła: G. Chajko, Święty Józef Bilczewski arcybiskup lwowski, „Folia Historia Cracoviensia” 2009/2010, t. 15/16; M. Dębowska, Akcja społeczna w archidiecezji lwowskiej za rządów arcybiskupa Józefa Bilczewskiego (1901-1923), „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 1992, t. 61; J. Machniak, Abp Józef Bilczewski, pasterz Kościoła lwowskiego, Kraków 2001; M. Tarnawski, Arcybiskup Józef Bilczewski. Krótki rys życia i prac, Kraków 1991.