Jaszczołt Władysław
Jaszczołt Władysław – ur. 11.11.1883 w Brześciu nad Bugiem, zm. 20.02.1962 w Londynie; prawnik, działacz społeczny i polityczny. Ukończył gimnazjum w Siedlcach. Działacz konspiracyjnych organizacji uczniowskich o charakterze patriotycznym i samokształceniowym. Student Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego. Uczestniczył w strajku szkolnym w 1905 za co został wydalony z uczelni w 1906. Naukę kontynuował na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 1911 ukończył prawo na Uniwersytecie w Moskwie. Po zakończeniu studiów zamieszkał w Wilnie. Tam odbywał praktykę adwokacką oraz pracował w Wileńskim Banku Ziemskim. W latach I wojny światowej był zaangażowany w działalność społeczną oraz polityczną. Aktywny członek Towarzystwa Niesienia Pomocy Jeńcom Słowianom (w składzie zarządu) oraz Towarzystwa Pomocy Ofiarom Wojny. Działał również na polu oświaty angażując się w funkcjonowanie instytucji o charakterze oświatowym. Członek Komitetu Polskiego w Wilnie. W jego ramach utrzymywał kontakty z polskimi organizacjami w Kownie oraz Suwałkach. Współzałożyciel Towarzystwa Obrony Kresów Wschodnich w 1917. Od 1918 pracował w Prokuraturze Okręgowej w Warszawie. W trakcie wojny polsko-bolszewickiej służył w wojsku polskim jako ochotnik. Naczelnik Wydziału Bezpieczeństwa w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych od 1922. W 1924 został dyrektorem departamentu. Wojewoda łódzki w latach 1926-1933. Na tym stanowisku szczególnie interesował się problemem walki z bezrobociem w mieście i pomocą potrzebującym. Wspierał działalność Wojewódzkiego Komitetu Bezrobocia oraz Wojewódzkiego Komitetu Niesienia Pomocy Najbiedniejszym. Od 1933 pełnił funkcję wojewody wileńskiego. Od października 1935 do maja 1936 minister opieki społecznej. Będąc na tym stanowisku musiał zmierzyć się z potrzebą reformy przepisów socjalnych ze względu na obciążenia finansowe oraz z falą strajków: w przemyśle włókienniczym w Łodzi, obejmującym 90 tys. robotników, chałupników, rolnych i w przemyśle budowlanym. Mówił o potrzebie utworzenia „ochrony pracy, posiadającej własny organ wykonawczy w postaci inspekcji pracy”. Zlikwidował Stowarzyszenie Opieki nad Niezatrudnioną Młodzieżą, którego obowiązki przekazał do Funduszu Pracy, w ramach którego utworzono Widział Zatrudnienia młodzieży i Zaopatrywania. Celem było scentralizowanie całej akcji walki z bezrobociem w jednej instytucji. Efektem było powstawanie 15 męskich warsztatów i 4 żeńskie. Wiosną 1936 zrezygnował z działalności politycznej. Do 1939 był pisarzem hipotecznym w Łodzi, wycofał się z polityki. W 1939 przeniósł się do Wilna. Zaangażował się w pomoc Polakom przedostającym się na Zachód. W 1941 aresztowany przez NKWD, trafił do łagru na Uralu. Po układzie Sikorski-Majski wstąpił do Armii Andersa i przedostał się do Iranu. Przewodniczący Zespołu Pracy nad Odbudową Polski. W 1944 wyjechał do Libanu. Współtwórca Instytutu Bliskiego i Środkowego Wschodu „Reduta”. Od 1946 mieszkał w Londynie, gdzie działał w Lidze Niepodległości Polski.
Źródła: J. Baranowski, Organizacja władz administracji ogólnej szczebla wojewódzkiego w Łodzi w latach 1919-1939-1945, „Rocznik Łódzki”1994, t. 41; Z. Jaszczołt, Sylwetki wileńskie. Władysław Jaszczołt, „Wileńskie Rozmaitości 2001, nr 63; S. Łoza, Czy wiesz kto to jest?, Warszawa 1938; Sprawozdanie z działalności Ministerstwa Opieki Społecznej w 1935/1936, „”Praca i Opieka Społeczna” 1936, nr 4; W. Waingertner, Włodarze województwa łódzkiego, Łódź 2014; G. Zackiewicz, Władysław Jaszczołt (1883-1962) [w:] Premierzy i ministrowie Rzeczypospolitej, red. Z. Girzyński, J. Kłaczkow, W. Piasek, Warszawa 2023.
