Kolonie i półkolonie letnie Stołecznego Komitetu Samopomocy Społecznej

Kolonie i półkolonie letnie Stołecznego Komitetu Samopomocy Społecznej – jedna z form opieki otwartej w ramach pomocy dzieciom z terenów Warszawy, świadczona podczas II wojny światowej przez Stołeczny Komitet Samopomocy Społecznej. Organizacją tego typu form wypoczynku zajmowała się Sekcja Opieki nad Dziećmi i Młodzieżą, przy współudziale m.in. Zarządu Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej. Dla dzieci szkolnych w okresie od maja do września organizowano półkolonie ogródkowe. Od lipca do sierpnia odbywały się półkolonie rozrywkowe. Ponadto organizowano półkolonie mieszane. Uczestnictwo w półkoloniach było częściowo odpłatne i odbywały się one m.in. na terenach ogródków działkowych, w lokalach przedszkoli. Poza Warszawą prowadzono kolonie, bezpłatne lub częściowo odpłatne. Uczestnikami wypoczynku letniego były głównie dzieci doświadczone skutkami wojny, m.in. dzieci sieroce, opuszczone w wyniku utraty jednego lub obydwojga rodziców (wywiezienie na roboty przymusowe do Niemiec, do obozu koncentracyjnego, obozu karnego, więzienie na Pawiaku, śmierć rodziców). Dla usprawnienia przebiegu wypoczynku letniego, na koloniach i półkoloniach wybierano samorząd dziecięcy. Dzieci były dzielone na grupy według płci i wieku. Uczestników obowiązywały regulaminy, określano zakres obowiązków dla poszczególnych grup oraz dyżury przy pracach. Dzieci przebywające na koloniach i półkoloniach były objęte stałą opieką lekarską. Wydawane dzieciom posiłki obejmowały śniadania, obiady, podwieczorki i kolacje. W 1940 plan akcji kolonijnej przewidywał wysłanie 2 tys. dzieci w wieku od 4 do 15 lat na wypoczynek letni. Wśród wyzwań, przed którymi stanął SKSS w organizacji kolonii było znalezienie miejsc nadających się na punkty kolonijne w promieniu 30 km od Warszawy oraz zapewnienie środków finansowych. Pobyt każdej grupy dzieci trwał 3 tygodnie, zaś w przypadku dzieci z ograniczeniami zdrowotnymi pobyt mógł być wydłużony o następny okres 3 tygodni. W 1940 w lipcu i sierpniu z kolonii łącznie skorzystało ponad 1 tys. dzieci. Punktami kolonijnymi były miejscowości: Borowie, Międzylesie, Młociny, Oryszew, Otwock, Powązki-Lasek Kolski, Rejówka i Banioszka, Świder. W tym samym roku akcję kolonijno-ogródkową prowadzono w 113 punktach dla ponad 23 tys. dzieci, zaś rok później w 1929 punktach przebywało 17 tys. podopiecznych. W związku z rozwiązaniem SKSS w 1941, organizację akcji kolonijnej i półkolonijnej kontynuowała Rada Główna Opiekuńcza wraz ze swymi agendami. W 1942 władze Generalnego Gubernatorstwa zarządziły likwidację akcji kolonijnej, jednakże kolonie i półkolonie organizowano do 1944.

Źródła: B. Kroll, Opieka i samopomoc społeczna w Warszawie 1939-1945, Warszawa 1977; B. Kroll, Opieka Rady Głównej Opiekuńczej nad dziećmi i młodzieżą w Generalnej Guberni [w:] Dzieci i młodzież w latach drugiej wojny światowej, red. Cz. Pilichowski, Warszawa 1982; B. Kroll, Rada Główna Opiekuńcza 1939-1945, Warszawa 1985; Regulamin Stołecznego Komitetu Samopomocy Społecznej, Warszawa 1939; W obronie dzieci i młodzieży w Warszawie 1939-1944, red. S. Tazbir, Warszawa 1975.