Komisja Koordynacyjna Żydowskich Instytucji Społecznych
Komisja Koordynacyjna Żydowskich Instytucji Społecznych – organizacja powołana 14.09.1939 przy Stołecznym Komitecie Samopomocy Społecznej, jako referat żydowskiego SKSS. Założona z inicjatywy polskiego biura American Jewish Joint Distribution Committee. Celem działalności Komisji było koordynowanie działań wszystkich żydowskich organizacji opieki społecznej niosących pomoc ofiarom II wojny światowej, w szczególności w żydowskich dzielnicach Warszawy, oraz uchodźcom i cudzoziemcom. Wśród organizacji tworzących Komisję znajdowały się: Towarzystwo Ochrony Zdrowia Ludności Żydowskiej w Polsce (TOZ) oraz Centrala Związku Towarzystw Opieki nad Żydowskimi Sierotami i Dziećmi Opuszczonymi (CENTOS). korzystając z pomocy Jointu oraz Stołecznego Komitetu Samopomocy Społecznej. W 1940 w skład struktury organizacyjnej Komisji wchodziły m.in. wydziały (personalny, rejestracyjno-Statystyczny, prawny, kuchen ludowych, pomocy indywidualnej), referat nadzoru, komisja zakupów, biuro listów zagranicznych, Komisja Pomocy Konstruktywnej. W ramach Komisji działała Sekcja Opieki nad Uchodźcami i Pogorzelcami zajmująca się organizowaniem pomocy dla uchodźców, przesiedleńców, bezdomnych, oraz schronisk. Sekcja działała w oparciu o Wydział Ziomkostw i Centralną Komisję Sektora Społecznego Uchodźców. Sekcja Pracy Społecznej nadzorowała komitety domowe i agendy Sektora Społecznego, była odpowiedzialna za organizację zbiórek pieniężnych, zaś w jej skład weszły: Centralna Komisja Imprezowa, Centralna Komisja Patronatów, Centralna Komisja Lokalowa. W czasie walk o Warszawę Komisja utworzyła 54 schroniska dla bezdomnych, w tym uchodźców i pogorzelców, przeznaczone dla 7000 osób oraz 32 jadłodajnie. Udzielano pomocy dzieciom, potrzebujących obejmowano opieką zdrowotno-sanitarną, prowadzono dożywianie ludności w kuchniach ludowych (w kwietniu 1940 działało ogółem 70 kuchni ludowych, które wydawały ponad 60 tys. obiadów dziennie). Przydzielano zakwaterowanie i pomoc dla przesiedleńców i uchodźców. W ramach pomocy dla przesiedleńców udzielano zakwaterowania w punktach, pomoc w znalezieniu mieszkania, zapomogi pieniężne, paczki żywnościowe i odzieżowe, skierowania do kuchni, talony do pralni i kąpielisk. Świadczono pomoc w zakresie pośrednictwa pracy i tworzenia warsztatów rzemieślniczych. Komisja działała do 30.10.1940 i została zastąpiona przez Żydowskie Towarzystwo Opieki Społecznej.
Źródła: Archiwum Ringelbluma. Konspiracyjne Archiwum Getta Warszawy, t. 27: Żydowska Samopomoc Społeczna w Warszawie (1939-1943), red. A. Bańkowska, M. Ferenc Piotrowska, Warszawa 2017; A. Bańkowska, Żydowska Samopomoc Społeczna – Komisja Koordynacyjna (ŻSS-KK), [dostęp: 3.12.2025]; B. Kroll, Opieka i samopomoc społeczna w Warszawie 1939-1945, Warszawa 1977; R. Sakowska, Ludzie z dzielnicy zamkniętej. Z dziejów Żydów w Warszawie w latach okupacji hitlerowskiej październik 1939 – marzec 1943, Warszawa 1993.
