Komisje opieki społecznej
Komisje opieki społecznej – element organizacji systemu opieki społecznej koordynujący działania opiekuna społecznego. Powstały w oparciu o ustawę z dnia 16 sierpnia 1923 r. o opiece społecznej na podstawie rozporządzenia Prezydenta z dnia 6 marca 1928 r. o opiekunach społecznych i o komisjach opieki społecznej. Komisje opieki społecznej funkcjonowały na poziomie gmin, powiatów i województw. Podstawowymi były komisje gminne, z założenia tworzone na terenie każdej z gmin liczących powyżej 5 tys. mieszkańców, zajmowały się organizacją i sposobem wykonywania opieki społecznej na terenie gminy, koordynowały działalność opiekuńczą stowarzyszeń i innych instytucji z terenu gminy, opiniowały sprawozdania i spostrzeżenia opiekunów społecznych, podział gmin na okręgi opiekuńcze, liczbę opiekunów społecznych, wybór kandydatów na opiekunów oraz preliminarz wydatków gminy na opiekę społeczną. W skład komisji wchodzili: przewodniczący zarządu gminy, członkowie rady gminnej oraz opiekunowie społeczni. W gminach liczących do 5 tys. mieszkańców komisje mogły być utworzone z poruczenia wydziału powiatowego lub, o ile nie istniała komisja, zadania te wykonywała rada gminy. Powiatowe komisje, tworzone w każdym powiecie (powiatowym związku komunalnym), miały za zadanie koordynować prace komisji gminnych oraz współpracy z innymi instytucjami i organizacjami społecznymi. W skład komisji powiatowej wchodzili: przewodniczący wydziału powiatowego, członkowie sejmiku powiatowego, opiekunowie społeczni oraz przedstawiciele stowarzyszeń i instytucji społeczno-opiekuńczych z danego powiatu. Na poziomie wojewódzkim komisja opiekuńcza zajmowała się koordynacją działalności społeczno-opiekuńczej powiatów i miast wydzielonych oraz organizacji społecznych z danego terenu. W jej skład wchodzili: wojewoda, starosta krajowy, sześciu członków sejmiku wojewódzkiego, czterech opiekunów społecznych oraz czterech przedstawicieli stowarzyszeń i organizacji społecznych. Nadzór nad strukturą komisji pełniło Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej. Początkowo, wraz ze wzrostem liczby opiekunów społecznych, wzrastała liczba koordynujących ich działalność komisji. Z czasem, w związku z trudnościami w wykonywaniu funkcji opiekuna społecznego, zwłaszcza kwestiami finansowania, liczba komisji zmniejszyła się. W 1932 działało 6519 komisji gminnych wiejskich, 600 miejskich, 277 powiatowe i 15 wojewódzkich (bez woj. śląskiego). W 1938 było ich na poziomie gmin 2698, miast 499, powiatów 216 i województw - 13.
Źródła: M. Brenk, K. Chaczko, R. Pląsek, Organizacja pomocy społecznej w Polsce 1918-2018, Warszawa 2018; Mały rocznik statystyczny 1939, Warszawa 1939; Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 6 marca 1928 o opiekunach społecznych i o komisjach opieki społecznej, Dz. U. 1928, nr 29, poz. 267; D. Zalewski, Opieka i pomoc społeczna. Dynamika instytucji, Warszawa 2005.
