Komitet Wielkiej Księżny Elżbiety w Królestwie Polskim

Komitet Wielkiej Księżny Elżbiety w Królestwie Polskim – organizacja pomocowa utworzona 11(24).08.1914 z siedzibą w Moskwie. Komitet zajmował się osobami potrzebującymi wsparcia na terenie Królestwa Polskiego, w szczególności rodzinom żołnierzy, pozbawionym pomocy państwa. Dążono do wsparcia m.in. rodzin osób będących w czynnej służbie, ochotnikom, dzieciom urodzonym poza małżeństwem, pasierbom, matkom nieślubnych dzieci żołnierza, utrzymującym się z jego pracy. Pod względem organizacyjnym podlegał Najwyższej Radzie Opieki nad Rodzinami Wezwanych na Wojnę. Przewodniczącą organizacji była Wielka Księżna Elżbieta Fiodorowna. W latach 1914-1915 w 5 guberniach Królestwa Polskiego powstały komitety gubernialne: kieleckiej, lubelskiej, płockiej, radomskiej, warszawskiej. Gubernialne oddziały Komitetu istniały również w guberniach pozostających poza obszarem Królestwa Polskiego. Wśród zadań Komitetu znajdowało się organizowanie pomocy dla rannych i chorych żołnierzy, przytułków, żłobków, bezpłatnych i tanich kuchni, pośrednictwo pracy, pomoc w znalezieniu mieszkania, pomoc żywnościowa, odzieżowa, opałowa. Finansowo wspierano placówki już istniejące. Początkowo w statutowej działalności nie przewidywano przyznawania zasiłków pieniężnych, lecz końcem 1914 odstąpiono od tej zasady. Podopieczni Komitetu mieszkający na wsi mogli liczyć na pomoc materialną w postaci produktów żywnościowych pochodzących od ofiarodawców lub zakupionych przez organizację. Rodzinom żołnierzy świadczono pomoc w wiosennych zasiewach przez wydawanie materiału siewnego oraz środków na wynajęcie robotnika. Z czasem rozpoczęto udzielanie pomocy rodzinom rezerwistów. Działalność Komitetu była finansowana ze środków społecznych, przekazywanych przez osoby fizyczne i prawne, w znacznej mierze przez instytucje dobroczynne rosyjskie oraz z dotacji państwowych. Pomoc do mieszkańców ziem Królestwa Polskiego docierała za pośrednictwem zorganizowanych na terenie Rosji Komitetów Pomocy Ludności Królestwa Polskiego. Organizacja współpracowała także z Komitetem Wielkiej Księżnej Tatiany pokrywając koszty funkcjonowania komitetów pomocy uchodźcom w Lublinie, zaś z Komitetem Romanowskim w zakresie utrzymywania przytułków przyklasztornych w Turkowicach i Radecznicy (gubernia chełmska). Latem 1915 praca lokalnych struktur Komitetu została przerwana niemiecką i austriacko-węgierską ofensywą. Komitet działał do sierpnia 1917, następnie został włączony do Ministerstwa Opieki Społecznej przy Rządzie Tymczasowym.

Źródła: J. Legieć, Działalność Wielkiej Księżny Elżbiety w Królestwie Polskim w latach 1914-1915 [w:] Dobroczynność i pomoc społeczna na ziemiach polskich w XIX, XX i na początku XXI wieku, t. I, red. M. Przeniosło, Kielce 2008; J. Legieć, Organizacja pomocy dla rodzin żołnierzy armii rosyjskiej w czasie I wojny światowej [w:] Od Rosji po Bliski Wschód, red. D. Rogut, Zelów 2010.