Krahelska Halina
Krahelska Halina – ur. 12.05.1886 w Odessie, zm. 19.04.1945 w Ravensbrück; socjolog, publicystka, pisarka, działaczka polityczna i społeczna. Studiowała na uczelniach w Odessie i Kijowie. Zaangażowana w działalność Domu Polskiego w Odessie. Działaczka ruchu socjalistycznego, w 1919 jako członek Polskiej Organizacji Wojskowej (od 1917) przyjechała do Polski. Współorganizatorka resortu pracy i opieki społecznej, a także Inspekcji Pracy. W latach 1919-1921 oraz 1927-1931 pełniła funkcję zastępcy Głównego Inspektora Pracy w zakresie ochrony pracy kobiet i młodocianych w Ministerstwie Pracy i Opieki Społecznej. Przyczyniła się do rozwoju sieci żłobków tworzonych od 1925 przez przedsiębiorstwa państwowe. Doprowadziła do porozumienia z dyrekcją Państwowego Monopolu Tytoniowego i uruchomienia w przedsiębiorstwie systemu opieki nad matką i dzieckiem. Inicjatorka utworzenia tzw. stacji lotnych opieki nad matką i dzieckiem przy fabrykach. Współuczestniczyła w opracowaniu podręcznika metodologii przyfabrycznej opieki nad matką i dzieckiem. Była zaangażowana w organizowanie szkoleń pielęgniarek i piastunek. Od 1931 zatrudniona w Instytucie Gospodarstwa Społecznego, gdzie uczestniczyła w przygotowywaniu Pamiętników bezrobotnych i Pamiętników chłopów; wykładała w Wolnej Wszechnicy Polskiej oraz reprezentowała Polskę w Międzynarodowym Biurze Pracy. Zajmowała się systemem ochrony pracy i opieki społecznej, w tym przede wszystkim zagadnieniami związanymi z ochroną macierzyństwa i zdrowia kobiet oraz pracowników młodocianych. Badała wpływ pracy w warunkach nadmiernego obciążenia na zdrowie fizyczne i psychiczne kobiet. Autorka lub współautorka wielu prac naukowych i popularnych, w tym: Praca dzieci i młodocianych w Polsce (Warszawa 1928), Ochrona macierzyństwa robotnicy w przedsiębiorstwach państwowych polskich (Warszawa 1928), Praca młodzieży a zadania służby społecznej (Warszawa 1930), Przeobrażenia w rodzinie współczesnej i w roli kobiety. Życie gospodarcze i ekonomika społeczna (Lwów 1933), Ochrona pracy w Polsce. Stan obecny i drogi dalszego rozwoju (Warszawa 1928). We wrześniu 1939 podczas obrony Warszawy pełniła funkcję komendanta obrony przeciwlotniczej na Mokotowie. W czasie okupacji niemieckiej brała udział w konspiracji oraz pracowała w Biurze Historycznym w Biurze Informacji Propagandy Komendy Głównej Armii Krajowej. W lipcu 1944 aresztowana w Milanówku, przewieziona do więzienia w Radomiu, a następnie do obozu koncentracyjnego w Ravensbrück.
Źródła: P. Grata, Polityka społeczna Drugiej Rzeczypospolitej. Uwarunkowania – instytucje – działania, Rzeszów 2013; M. Kirstowa, S. Wolski, H. Krahelska, Dwa wrześnie, Warszawa 1983; T. Kozłowski, Inspektor pracy. Halina Krahelska, Warszawa 2014; H. Krahelska, Ze wspomnień inspektora pracy, Warszawa 1936; H. Krahelska, Wspomnienia rewolucjonistki, Warszawa 1957; A. K. Kunert, Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej 1939-1945, t. 1, Warszawa 1987; Z. Wróblewski, Wykuć serca muszę, Warszawa 1983.
