Krakowskie Towarzystwo Przyjaciół Dzieci
Krakowskie Towarzystwo Przyjaciół Dzieci – organizacja charytatywna niosąca pomoc dzieciom na terenie miasta Krakowa. Zamysł utworzenia instytucji powstał w grudniu 1913, z inicjatywy Bronisławy Bobrowskiej. Pierwsze ogniska TPD powstały w kwietniu 1914 w Krakowie, przy współudziale m.in.: Ady Markowej, Alfreda Merzego, Tomasza Janiszewskiego, Marii Loriowej, Heleny Boguszewskiej, Heleny Radlińskiej, Marii Paszkowskiej, Maksymiliana Wtoreckiego, Władysławy Weychert-Szymanowskiej, Mariana Falskiego. W placówkach tych dzieci z ubogich rodzin mogły liczyć na ciepły posiłek. Celem działalności TPD było społeczne wspieranie w wychowaniu dzieci opartym na psychologii dziecka, zapewniającym rozwój fizyczny, moralny, estetyczny i umysłowy.Towarzystwo podejmowało tworzenie ochronek dla dzieci, „domów” i „ognisk” dziecięcych. Starano się zapewnić dzieciom aktywności w ramach rozrywek kulturalnych: wycieczki, teatr, odczyty, zajęcia z chóru. Wspierano ideę tworzenia ogródków dziecięcych, bibliotek, tworzenia nowych organizacji.Organizowano kursy i odczyty skierowane do wychowawców i nauczycieli, prowadzono badania naukowe w zakresie pedagogiki i oświaty. W 1918 zorganizowano pierwsze półkolonie z ramienia TPD: na „Olszy” i w parku Jordana. Utworzono pierwsze świetlice w dzielnicach: Podgórze, Dębniki, Grzegórzki, Czarna Wieś. W placówkach tych opieką objęto 750 dzieci. Od 1919 organizowano kolonie letnie i zimowe w: Skawie, Jachówce,Lanckoronie, Stryszowie, Suchej, Jaworzu, Zubrzycy na Orawie. Turnusy liczyły ok. 150 dzieci. W okresie międzywojennym podjęto organizowanie wypoczynku letniego dla dzieci w ośrodkach zdrowotnych m.in.: Rabka, Izdebnik, Konary, Skawa, Stryszów, Międzybrodzie. W latach 30. rocznie rekonwalescencją obejmowano ok. 440 dzieci. Troszczono się o jakość wyżywienia oraz odpowiednie dobieranie leków. Dzieciom zapewniano zabiegi lecznicze, kąpiele zdrowotne, inhalacje, leżakowanie na świeżym powietrzu. W 1934, w związku z sytuacją popowodziową w kraju, zorganizowano turnus kolonijny w Kobiernicach dla 75 dzieci powodzian. Od 1936 organizowano półkolonie letnie na krakowskim Podgórzu, w których uczestniczyło ok. 240 dzieci. W okresie okupacji niemieckiej oraz po zakończeniu działań wojennych, Towarzystwo nie zaprzestało działalności. Nadal organizowało półkolonie i kolonie letnie, prowadziło w Krakowie dom dziecka i poradnię rejonową dla dzieci oraz prewentorium w Izdebniku k. Kalwarii. W 1949 zostało włączone w skład ogólnopolskiego Towarzystwa Przyjaciół Dzieci.
Źródła: B. Bobrowska, Rzeczpospolita dziecięca, Wrocław 1962; J. Hełpa, Oddział Miejski Towarzystwa Przyjaciół Dzieci w Krakowie, http://tpd.pl/wp-content/uploads/2022/07/Historia-TPD-w-Krakowie.pdf [dostęp: 1.08.2025]; W. Weychert-Szymanowska, Książeczka dla tych, którzy chcą dobrze mówić, czytać i pisać po polsku, Warszawa 1893; W. Weychert-Szymanowska, Lud polski a oświata, Dąbrowa Górnicza 1915; Ustawa Towarzystwa Przyjaciół Dzieci w Krakowie, Kraków 1914.
