Krakowskie Towarzystwo Ratunkowe
Krakowskie Towarzystwo Ratunkowe – powstała w 1891 pierwsza na ziemiach polskich i druga w Europie instytucja niosąca pomoc w nagłych wypadkach. Propozycja jej utworzenia pojawiła się w 1890 po serii tragicznych pożarów w Krakowie. Wzorem dla organizacji było Ochotnicze Towarzystwo Ratunkowe w Wiedniu (1883), które wsparło starania Krakowa. Krakowskie Towarzystwo Ratunkowe zawiązało działalność z inicjatywy Arnolda Benneta, Alfreda Obalińskiego i Wincentego Eminowicza. A. Obaliński został prezesem Towarzystwa. Środki na działalność pochodziły ze stałego funduszy ustanowionego przez Rade Miasta Krakowa, wsparcia Jaromira Mundego, organizatora pogotowia w Wiedniu, wsparcia Jana Wilczaka, prezesa Wiedeńskiego Stowarzyszenia Pogotowia Ratunkowego, a także składek członkowskich. Towarzystwo posiadało 2 lokale przy ul. Kolejowej obok Zawodowej Straży Ogniowej. 6.06.1891 po raz pierwszy pogotowie ratunkowe wyjechało z pomocą potrzebującym, co uznaje się za datę rozpoczęcia działalności Towarzystwa. Celem było umożliwienie udzielenia jak najszybciej pomocy medycznej przede wszystkim ofiarom pożarów, ale również innych tragicznych wypadków, a także osobom podejmującym próbę samobójczą. Pomoc miała się ograniczać do wypadków nagłych, głównie na terenie miasta Krakowa. Do dyżurowania angażowano ochotników zgłaszających się spośród studentów Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego, była to służba nieodpłatna. W latach 1891-1892 liczba interwencji pogotowia wzrosła z 496 do 1352. Pogotowie wyposażone było wówczas w 5 par noszy i ambulans zaprzęgnięty w 2 konie (karetka). Od 1903 organizowano kursy pierwszej pomocy dla dyżurujących, które kończyły się egzaminem, natomiast od 1904 ochotnicy otrzymywali zapłatę za swoją prace dla pogotowia. W 1908 dysponowano już 4 ambulansami, lektyką na gumowych kołach oraz składanym fotelem, 4 parami noszy i 7 kuframi wyjazdowymi. Wówczas liczba interwencji wynosiła 2617. Pogotowie zajmowało się nie tylko pomocą przy katastrofach, ale również zabezpieczaniem miejsc gdzie zbierały się tłumy ludzi (wyścigi, cyrk, teatr). W 1910 krakowskie pogotowie zabezpieczało obchody 500-lecia zwycięstwa pod Grunwaldem. Podczas I wojny światowej pogotowie zakupiło pierwszy samochód sanitarny. W 1931 pogotowie wyposażono w butle z tlenem, ręczne respiratory, nową karetkę, która mieściła 2 pacjentów oraz 4 kufry przeznaczone na różne okoliczności (wypadkowy, odtrutkowy, do oparzeń, do katastrof). W latach 1934-1938 liczba interwencji wzrosła z 15 tys. do 29 tys. Dysponowano wówczas 8 ambulansami i 2 specjalnymi pojazdami przeznaczonymi do wizyt domowych. W 1949 Towarzystwo zlikwidowano, cały majątek przekazano Polskiemu Czerwonemu Krzyżowi, który organizował na zlecenie Ministerstwa Zdrowia pomoc doraźną w Polsce.
Źródła: Dwudziestolecie krakowskiego Tow. Ratunkowego, „Nowości Illustrowane” 1911, nr 24; M. Goniewicz, K. Goniewicz, Ewolucja systemu ratownictwa medycznego – od starożytności do czasów współczesnych, „Wiadomości Lekarskie” 2016, nr 1; Krakowskie Ochotnicze Towarzystwo Raunkowe. XVI. Sprawozdanie z czynności w roku 1906, Kraków 1907; N. Makarewicz, 125 lat Krakowskiego Pogotowia Ratunkowego. Zobacz jak dawniej ratowano życie, https://plus.nto.pl/125-lat-krakowskiego-pogotowia-ratunkowego-zobacz-jak-dawniej-ratowano-zycie/ar/10737160, [dostęp 21.07.2025].
