Lewczanowska Helena (Łewczaniwśka Ołena Karliwna)
Lewczanowska Helena (Łewczaniwśka Ołena Karliwna) – ur. 27.01.1881/9.02.1881 w Horodnie na Wołyniu, zm. 1940; działaczka społeczna, nauczycielka. Córka ziemianina Karola Grodzińskiego i rosyjskiej szlachcianki, Tatiany z domu Priachin. Pobierała naukę domową. Zdała maturę eksternistycznie w Sankt Petersburgu. Absolwentka studiów filozoficznych na Uniwersytecie Wiedeńskim. Uzyskała stopień doktora prawa. Ukończyła Wydział Historyczny na Wyższych Kursach Żeńskich w Moskwie. W 1905 wyszła za mąż za Ołeksandra Lewczanowskiego. Była właścicielką majątku koło Liniowa na Wołyniu. W latach 1917-1918 we współpracy z Samuelem Podhirskim, zainicjowała powstanie Klubu Ukraińskiego w Żytomierzu. Zaangażowała się w działalność Towarzystwa „Proświta”. W ramach opieki nad dziećmi i młodzieżą, przyczyniła się do zakładania placówek oświatowych, w tym szkół ludowych ukraińskich. Pracowała w nich jako nauczycielka. W 1919 powróciła do Horodna. W latach 1922-1927 była senatorem I kadencji z ramienia Bloku Mniejszości Narodowych. Pracowała w komisjach spraw zagranicznych i spraw wojskowych. Wielokrotnie zabierała głos w sprawach opieki społecznej. Protestowała przeciwko zabieraniu dzieci ukraińskich do polskich zakładów opiekuńczych. Poruszała kwestie zamknięcia szkół ukraińskich na Wołyniu, szkolnictwa ukraińskiego czy uniwersytetu ukraińskiego we Lwowie. Interweniowała w sprawie stosunków więziennych na Kresach Wschodnich. Członkini i działaczka Czerwonego Krzyża, Rady Opieki Społecznej oraz ukraińskiej organizacji społeczno-oświatowej w Kowlu, a następnie w Łucku. Działała w zakresie aktywizacji kobiet ukraińskich.Członkini Międzynarodowej Ligi Kobiet na Rzecz Pokoju i Wolności.W 1928 zrezygnowała z kandydowania do Senatu na rzecz męża. W grudniu 1939 została aresztowana przez NKWD. Więziona w Horochowie, następnie od stycznia 1940w Łucku. 30.05.1940 wywieziono ją w nieznane miejsce. Okoliczności śmierci nie są znane, zmarła na zesłaniu w Kazachstanie lub została zamordowana wiosną 1940 w Ukrainie.
Źródła: Helena Lewczanowska [w:] Posłowie i senatorowie II Rzeczypospolitej - ofiary II wojny światowej, Warszawa 2019;M. Kondracka, Posłanki i senatorki II Rzeczypospolitej, Warszawa 2017; J. Koredczuk, Senatorowie ukraińscy w Senacie II Rzeczypospolitej, „Wrocławsko-Lwowskie Zeszyty Prawnicze 6”, 2015; R. Piątek, D. Siemińska, Polki – ofiary represji komunistycznych na tzw. Ukraińskiej Liście Katyńskiej w świetle źródeł archiwalnych i archeologicznych, https://katyn-pamietam.pl/aktualnosci/kobiety-katynia-z-ukrainskiej-listy-katynskiej [dostęp: 31.07.2025].
