Lipkowski Stanisław

Lipkowski Stanisław – ur. 19.08.1901 w Honorówce na Podolu, zm. 7.02.1986 w Otwocku, właśc. Stanisław Milewski-Lipkowski, pseud. „Antodol”; lekarz, żołnierz, działacz społeczny. Od kwietnia 1919 służył w Dywizji Lucjana Żeligowskiego. Działał w Misji Amerykańskiego Czerwonego Krzyża we Lwowie. W tejże organizacji od lutego 1921 pełnił funkcję wiceszefa na Małopolskę i Śląsk Cieszyński. Od 1923 był zaangażowany w działalność międzynarodowej organizacji ekumenicznej Young Men’s Christian Association (YMCA) działającej od 8.12.1923 również na terenie Polski, znanej jako Związek Chrześcijańskiej Młodzieży Męskiej. W 1925 wstąpił do Zakonu Maltańskiego i został kawalerem maltańskim. Będąc delegatem YMCA na Polskę, uzyskał dotacje w wysokości blisko 2 mln dolarów amerykańskich. W latach 1927-1931 był pracownikiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych. W 1939 założyciel i dyrektor Szpitala Maltańskiego, zlokalizowanego w pałacu Mniszchów przy ul. Senatorskiej 42 w Warszawie. Podczas II wojny światowej był komendantem Szpitala Maltańskiego, traktowanego początkowo jako szpital wojskowy, w którym następnie opatrywano rannych w akcjach sabotażowych. W czasie Powstania Warszawskiego 14.08.1944 r. nadzorował ewakuację Szpitala Maltańskiego z płonącego pałacu do budynku przy ul. Zgoda 17, następnie do obiektu przy ul. 4.09.1944 na ul. Śniadeckich 17 w Warszawie. Udzielał pomocy rannym powstańcom i ich rodzinom. Od października 1939 zaangażowany w działalność konspiracyjną w organizacji Służba Zwycięstwu Polski, następnie związał się ze Związkiem Walki Zbrojnej Armii Krajowej. Działał w oddziale „Bakcyl” w ramach Sanitariatu Okręgu Warszawskiego Armii Krajowej. Organizował m.in. pomoc żywnościową dla więźniów getta, opiekę nad rannymi żołnierzami podziemia, szkolenia dla sanitariuszek. 5.10.1949 został aresztowany, następnie w marcu 1951 skazany na 12 lat więzienia. W listopadzie 1952 został zwolniony, następnie zrehabilitowany.

Źródła: Lipkowski Stanisław [w:] Polska Niepodległa, Encyklopedia PWN, Warszawa 2008; S. Kuźma-Markowska, Dziecko, rodzina i płeć w amerykańskich inicjatywach humanitarnych i filantropijnych w II Rzeczypospolitej, Warszawa 2018; H. M. Fukier, Wspomnienia staromiejskie, Warszawa 1973; Józef Piłsudski Institute of America, Archiwum Osobowe, sygn. 601, Lipkowski Stanisław; Stanisław Milewski-Lipkowski, [dostęp: 25.11.2025].