Litewskie Towarzystwo Pomocy Sanitarnej
Litewskie Towarzystwo Pomocy Sanitarnej – Towarzystwo Sanitarne, organizacja utworzona w 1918 przez litewskich uchodźców w Mińsku. Celem było świadczenie pomocy medycznej mieszkańcom kraju, bez względu na narodowość i wyznanie, podejmowanie działań zmierzających do polepszenia warunków i stanu zdrowotnego społeczeństwa, a także propagowanie zasad higieny. Program Towarzystwa obejmował zwalczanie chorób zakaźnych, organizację kursów sanitarnych oraz placówek, w tym sanatoriów, aptek, laboratoriów. Wśród założycieli znajdowali się lekarze: Danielius Alseika, Veronika Janulaityte-Alseikiene, Janas Bagdonas, Pijus Miciulis, Antanas Krutulys. Towarzystwo było wspomagane przez 20-osobowy personel. Początki Towarzystwa stanowiła komisja sanitarna posiadająca zezwolenie okupanta niemieckiego na przeprowadzanie badań i akcji szczepiennych przeciwko ospie. Działania były skierowane do uchodźców Litwinów, powracających z Rosji przez Mińsk. Datki pochodzące od bogatych repatriantów zostały przeznaczone na zakup inwentarza z niemieckiego szpitala wojskowego, kierowanego przez D. Alseikę. W lipcu 1918 inwentarz przeniesiono do Wilna, zakładając szpital (późniejszą poliklinikę) w budynku przy ul. Wileńskiej 28. Placówka Towarzystwa miała charakter demokratyczny, bowiem służbę szpitalu pełnili lekarze na podstawie posiadanych umiejętności, niezależnie od narodowości czy poglądów politycznych. Organizowano kursy dla personelu medycznego. W 1932 w klinice leżało 500 osób, przeprowadzono ok. 150 operacji. Od 1933 Towarzystwo Sanitarne dysponowało nowymi pomieszczeniami przy ul. Mickiewicza 33, do których przeniesiono poliklinikę oraz szpital z 50 łóżkami. Towarzystwo wraz ze swoją placówką umożliwiały litewskiej ludności wiejskiej dostęp do lecznictwa przez zaniżenie kosztów usług lekarskich. W wyjątkowych sytuacjach usługi medyczne świadczono bezpłatnie, m.in. w ramach dotacji udzielanych przez emigrację litewską w Stanach Zjednoczonych oraz środków pochodzących od Tymczasowego Komitetu Litwinów Wileńskich. Działalność Towarzystwa przyczyniła się do zwalczania trachomy na Wileńszczyźnie. Po śmierci D. Alseiki w 1936 szpitalowi-klinice jak i Towarzystwu przewodniczył Vytautas Legeika. Placówka medyczna prowadziła działalność do 1941, od początku działalności w szpitalu-klinice rocznie leczono średnio ok. 300 pacjentów.
Źródła: Lietuvos Centrinis Valstybes Archyvas (LCVA), Aušra Šalčiūtė, sygn. 74; B. Makowski, Litwini w Polsce 1920-1939, Warszawa 1986; B. Untulis, D-ro Danieliaus Alseikos atminimui, „Vilniaus Žodis” 1936, nr 22; R.Vaišvilienė, Vilniaus fenomenas – Lietuvių sanitarinės pagalbos draugija, ligoninėir poliklinika (1918-1941), https://mokslolietuva.lt/2019/03/vilniaus-fenomenas-lietuviu-sanitarines-pagalbos-draugija-ligonine-ir-poliklinika-1918-1941/ [dostęp: 9.09.2025].
