Ministerstwo Opieki Społecznej

Ministerstwo Opieki Społecznej – państwowy urząd centralny odpowiedzialny za obszar polityki społecznej, w tym opieki lekarskiej nad dziećmi i młodzieżą, i funkcjonujący w Polsce w latach 1932-1939. Resort powstał w wyniku przekształcenia istniejącego od 1918 Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej. Podstawą prawną było Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 12 lipca 1932 r. o wprowadzeniu nazwy „Minister Opieki Społecznej” i „Ministerstwo Opieki Społecznej”. Korekta ta wiązała się z przekształceniami w obszarze walki z bezrobociem – niecały rok później utworzono Fundusz Pracy podporządkowany premierowi. W październiku 1933 zlikwidowano z kolei resortowe urzędy pośrednictwa pracy przekształcając je w biura pracy przy Funduszu Bezrobocia. W kolejnym roku do Funduszu Pracy przyłączono zaś Fundusz Bezrobocia. W 1935 na czele tak skonsolidowanej instytucji stanął minister opieki społecznej, który miał za zadanie m.in. finansowanie robót publicznych, organizowanie pośrednictwa pracy, zabezpieczenie pracowników na wypadek bezrobocia, pomoc bezrobotnym nie mającym uprawnień do zasiłków, poradnictwo i przysposobienie zawodowe bezrobotnych czy akcję kulturalno-oświatowa wśród osób doświadczających braku pracy. Od zmiany nazwy resortu na początku lat 30. XX w. Ministerstwo składało się 4 departamentów: 1) pracy, 2) opieki Społecznej, 3) ubezpieczeń społecznych oraz 4) służby zdrowia. W tym czasie podjęto także działania mające na celu skonsolidowania spraw z obszaru opieki nad dziećmi i młodzieżą. Zadania te przypisano Departamentowi Opieki Społecznej z wyodrębnionymi wydziałami - normatywnym, nadzoru i polityki opiekuńczej, spraw inwalidzkich oraz referatem fundacyjnym. Pod koniec lat 30. Ministerstwo nadzorowało liczne instytucje z obszaru polityki społecznej - Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Państwowy Zakład Higieny (z 11 filiami), Inspekcję Pracy (z 12 okręgowymi urzędami tego organu oraz 65 obwodowymi inspektorami pracy), referaty sanitarne, zakłady zdrojowe, szkoły położnych czy widziały zajmujące się tym obszarem ulokowane w urzędach wojewódzkich. Ponadto resort posiadał placówkę naukową zajmująca się zagadnieniami z obszaru zabezpieczenia społecznego w postaci Instytutu Spraw Społecznych. W latach 30. ministerstwem tym kierowali Stefan Hubicki, Jerzy Paciorkowski, Władysław Jaszczołt oraz Marian Zyndram-Kościałkowski. Resort pod taką nazwą przetrwał do wybuchu II wojny światowej i do 2025 był to jedyny okres w historii polskiej polityki społecznej (poza rządem funkcjonującym na uchodźstwie), kiedy to ministerstwo odpowiedzialne za zabezpieczenie społeczne nosiło samodzielną nazwę związaną z opieką społeczną.

Źródła: P. Grata, Polityka społeczna Drugiej Rzeczypospolitej. Uwarunkowania – instytucje – działania, Rzeszów 2013; Polityka społeczna państwa polskiego 1918-1935, Warszawa 1935; Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 21 czerwca 1932 r. o przekazaniu zakresu działania Ministra Spraw Wewnętrznych w sprawach zdrowia publicznego Ministrowi Pracy i Opieki Społecznej, Dz. U. 1932, nr 52, poz. 493; Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 12 lipca 1932 r. o wprowadzeniu nazwy „Minister Opieki Społecznej” i „Ministerstwo Opieki Społecznej”, Dz. U. 1932, nr 64, poz. 597.