Instytut Gospodarstwa Społecznego
Instytut Gospodarstwa Społecznego – instytucja prowadząca badania życia społecznego i gospodarczego, w tym zwłaszcza warunki życia ludności pracującej, kontynuująca prace Biura Pracy Społecznej, które działało w ramach Towarzystwa Popierania Pracy Społecznej i prowadziło badania oraz opracowywało technicznie materiały ustawy, projekty i dane statystyczne z dziedziny nauk ekonomicznych i społecznych. W 1919 w wyniku konfliktu między członkami Biura doszło do jego likwidacji. Usunięci z Biura: Henryk Kołodziejski, Edward Maliszewski, Tadeusz Szturm de Sztrem oraz Włodzimierz Wakar zorganizowali przy wspomnianym Towarzystwie autonomiczną sekcję pod nazwą Instytut Gospodarstwa Społecznego. Działalność rozpoczęto w styczniu 1920. W pierwszym okresie redagowano m.in. w języku francuskim czasopismo „Bulletin Polonais”. Do marca 1921 instytutem kierował W. Wakar, następnie rolę tę przejął Ludwik Krzywicki. Nastąpił wówczas zwrot ku badaniom o charakterze naukowym oraz zbliżenie ideowe z ruchem robotniczym. W tym czasie opublikowano pracę poświęconą przemianom społeczno-gospodarczym w ówczesnej Rosji Radzieckiej, a także szereg badań dotyczących wartości rzeczywistej stawek płac oraz siły nabywczej ludności. Na przełomie lat 1925 i 1926 ISG stał się samodzielnym stowarzyszeniem. W skład pierwszego zarządu weszli: L. Krzywicki, Konstanty Krzeczkowski, H. Kołodziejski, Bronisław Ziemięcki, T. Szturm de Sztrem. W statucie zapisano, że celem Instytutu była „działalność zmierzająca do oparcia gospodarstwa społecznego w Polsce na postawach naukowych”. Realizowano ten cel publikując nowe ujęcia różnorodnych problemów oraz zagadnień pozostających poza obszarem zainteresowań naukowców. Prowadzono badania z zakresu polityki społecznej, w tym ubezpieczeń społecznych, warunków życia, płac, bezrobocia, samorządu lokalnego. W 1932, w okresie wielkiego kryzysu gospodarczego, Instytut prowadził 4-miesięczne badania budżetów domowych 120 rodzin z Warszawy i okolic. Łącznie do 1939 opublikowano 72 książki i broszury. Instytut zrealizował konkursy na: „Pamiętniki bezrobotnych” (1933), „Pamiętniki chłopów” (1935-1936), „Pamiętniki emigrantów” (1939). Kontynuowano działalność w okresie II wojny światowej. Szczególną rolę odgrywał wówczas Ludwik Landau. Instytut reaktywowano w 1957 jako jednostkę ówczesnej Szkoły Głównej Planowania i Statystyki w Warszawie pod kierunkiem Edwarda Strzeleckiego. Od 1991 działa w ramach Szkoły Głównej Handlowej. W jego ramach realizowane są badania dotyczące rynku pracy Unii Europejskiej oraz potrzeb socjalnych i medycznych, a także szereg projektów odwołujących się do tradycji badań, m.in.: „Pamiętniki emigrantów”, „Pamiętniki Polaków na Litwie, „Pamiętniki Polaków na Wschodzie”, „Pamiętniki nowego pokolenia chłopów polskich”, „Pamiętniki bezrobotnych”.
Źródła: Instytut Gospodarstwa Społecznego 1920-1930. Sprawozdanie z działalności dziesięcioletniej, Warszawa 1930; O instytucie, https://www.sgh.waw.pl/kes/o-instytucie-gospodarstwa-spolecznego, [dostęp 2025-02-19]; T. Szturm de Sztrem, Instytut Gospodarstwa Społecznego 1920–1944. Przyczynek do historii instytucji naukowo-społecznych w Polsce, Warszawa 1959; U. Zagóra-Jonszta, Powstanie i działalność Instytutu Gospodarstwa Społecznego, „Studia Ekonomiczne” 1998, nr 3.
