Centralna Komisja Ratowania Dzieci
Centralna Komisja Ratowania Dzieci – organizacja opiekuńcza założona w 1917 z siedzibą w Warszawie. Utworzona na bazie istniejącej w Warszawie Komisji Ratowania Dzieci. Instytucja działała na terenie okupowanej przez Cesarstwo Niemieckie części Królestwa Polskiego. Prowadziła działalność przy Radzie Głównej Opiekuńczej. Liczba członków komisji w trakcie jej istnienia zmieniała się, przeważnie było to 18 osób. Pierwszym przewodniczącym był Eustachy Sapieha. 25.06.1918 zastąpił go Edward Geisler. W skład zarządu wchodzili: sekretarz Wacław Janasz, Kazimierz Koralewski – przedstawiciel XVII Wydziału Magistratu Miasta Stołecznego Warszawy oraz Kazimierz Załęski. Głównym zadaniem instytucji był rozdział pomocy rzeczowej i finansowej pochodzącej ze Stanów Zjednoczonych (odzież, środki lecznicze, mleko) i z kraju dla organizacji prowadzących opiekę nad dziećmi do 10 roku życia, niezależnie do przynależności religijnej, mieszkającymi w miastach. Środki na działalność przekazywano organizacjom, które zapewniały, że mimo otrzymywanego wsparcia nie dokonają pomniejszenia wydatków na rzecz dzieci. W celu koordynacji działalności pomocowej utworzono komisje terenowe działające przy radach opiekuńczych powiatowych oraz radach opiekuńczych miejscowych. W 1917 dzięki wyjazdowi do Szwajcarii Eustachego Sapiehy i Wacława Janasza udało się uzyskać fundusze do kontynuowania działalności opiekuńczej (w postaci żywności i środków finansowych). Z różnych form wsparcia pod koniec 1917 korzystało ok. 61 tys. dzieci. Na początku 1918 w Paryżu udało się uzyskać dodatkową pomoc dzięki przychylności prezydenta USA Wodorowa Wilsona i Herberta Hoovera. W 1920 część kosztów utrzymania wziął na siebie Magistrat Miasta Stołecznego Warszawy, a później rząd Rzeczypospolitej oraz rodzice dzieci, które były objęte pomocą. Oprócz dostarczania m. in. odzieży i żywności Komisja zapewniała opiekę medyczną oraz dentystyczną, a także prowadziła żłobki i ochrony. Dla jej pracowników zorganizowano kursy wieczorowe. W 1918 Komisja utworzyła Pogotowie Opiekuńcze dla Dzieci, pod którego opieką znajdowało się ok. 300 dzieci. Po zakończeniu I wojny światowej Komisja kontynuowała działalność, korzystając z dofinansowania Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej. Zgodnie z jego zaleceniem rozpoczęła tworzenie instytucji Pogotowia Opiekuńczego dla Dzieci w całym kraju. W 1920 takie Pogotowie powstało w Łodzi. Komisja zakończyła działalność z dniem 1.07.1921, a pozostałe fundusze przekazała na działalność Polsko-Amerykańskiego Komitetu Pomocy Dzieciom.
Źródła: Historyczny rozwój Komisji Ratowania Dzieci [w:] Pamiętnik Komisji Ratowania Dzieci: Warszawa 1916-1921, Warszawa 1921; W. Janasz, Komisja Ratowania Dzieci (Rys powstania i rozwoju) [w:] Pamiętnik Komisji Ratowania Dzieci: Warszawa 1916-1921, Warszawa 1921; D. Płygawko, Polonia devastata. Polonia i Amerykanie z pomocą dla Polski (1914–1918), Poznań 2003; M. Przeniosło, Pomoc dzieciom w działalności Rady Głównej Opiekuńczej w latach 1915-1921, Kielce 2017.
