Centrum Aktywizacji i Pracy Socjalnej

Centrum Aktywizacji i Pracy Socjalnej – komórka lub dział funkcjonujący w ramach ośrodka pomocy społecznej będący integralną, ale merytorycznie wyodrębnioną częścią instytucji. Celem wydzielenia tego typu działu było stworzenie zespołu profesjonalnych pracowników, którzy mają realizować wyłącznie działania z zakresu aktywnej integracji oraz pracy socjalnej bez dodatkowych obciążeń związanych z administracyjną procedurą przyznawania świadczeń pieniężnych. Postulat formalnego rozdziału pracy socjalnej i działań związanych z aktywizacją środowiska lokalnego od obsługi administracyjnej pojawiał się w polskiej polityce społecznej kilkukrotnie: w 2011 w ramach prac nad nowym zawodem w postaci asystenta rodziny czy w 2014 w kontekście Programu „Aktywizacja i Integracja”. Postulat ten znalazł wyraz także w rozwiązaniach zawartych w projektowanej, ale ostatecznie nie wdrożonej, reformie pomocy społecznej z lat 2013-2014, a następnie w rekomendacjach Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z 2017. Wpisujący się w ten nurt reformowania pomocy społecznej koncept Centrum Aktywizacji i Pracy Socjalnej, funkcjonującego w ramach ośrodka pomocy społecznej i realizującego zadania w zakresie pracy socjalnej i aktywnej integracji, pojawił się w (nieuchwalonym) projekcie ustawy O zasadach prowadzenia polityki społecznej z września 2007. Według tego projektu gminy mogłyby tworzyć Centra Aktywizacji i Pracy Socjalnej wspólnie, na zasadach ustalonych w zawartym przez nie porozumieniu i prowadzić działania na rzecz upowszechniania aktywnej integracji i pracy socjalnej oraz wzmocnienia i rozwoju potencjału społeczności lokalnej. W myśl zaleceń Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z 2017 niektóre ośrodki pomocy społecznej wdrożyły formalną separację pracy socjalnej od działań administracyjnych tworząc Centra Aktywizacji Społecznej (np. w Ośrodku Pomocy Społecznej w Chorzowie) czy – częściej – Centra Pracy Socjalnej (np. Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Gdańsku). Według danych Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w 2017 roku 21% ośrodków pomocy społecznej było zaangażowanych w proces rozdziału pracy socjalnej od świadczeń pieniężnych. Do 2024 roku nie ukazały się w tym zakresie żadne dodatkowe wytyczne.

Źródła: Informacja o wynikach kontroli. Organizacja i warunki pracy pracowników socjalnych, Warszawa 2019; Rekomendacje w zakresie powołania zespołu do spraw pracy socjalnej i zespołu do spraw usług pomocy społecznej, Warszawa 2017; R. Szarfenberg, N. Jungrav-Gieorgica, Proces rozdzielenia postępowań administracyjnych w pomocy społecznej od pracy socjalnej [w:] Pomoc społeczna. Idea – rozwój – instytucje, red. E. Bojanowska, K. Chaczko, J. Krzyszkowski, E. Zdebska, Warszawa 2022; R. Szarfenberg, J. Kowalczyk, Model realizacji usług o określonym standardzie w gminie. Rekomendacje organizacyjne, Warszawa 2014.

Krzysztof Chaczko