Domy specjalne dla niewidomych
Domy specjalne dla niewidomych – placówka opieki całkowitej (stacjonarnej) specjalnego typu nadzorowana przez Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej, a od 1960 przez Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej. Według wytycznych zawartych w Instrukcji Ministrów Zdrowia oraz Pracy i Opieki Społecznej z dnia 7 lutego 1958 r. w sprawie kwalifikowania pod względem lekarskim kandydatów do zakładów pomocy społecznej, zakłady specjalne dla niewidomych przeznaczone były dla osób pozbawionych wzroku całkowicie lub w stopniu tak znacznym, że uniemożliwiało im to prowadzenie samodzielnego trybu życia, a które to osoby jednocześnie ze względu na stan fizyczny bądź wiek, nie kwalifikowały się do przeszkolenia i zatrudnienia w ramach produktywizacji inwalidów. Ze względu na konsekwencje II wojny światowej w postaci sporej liczby osób z niepełnosprawnościami (w tym wzroku) zakłady tego typu były pilną potrzebą społeczną. W 1946 funkcjonowało 21 zakładów specjalnych przeznaczonych dla wybranych kategorii osób potrzebujących opieki specjalistycznej (w których przebywał 869 pensjonariuszy), w tym 7 zakładów było przeznaczonych dla osób niewidomych (ze 190 pensjonariuszami) oraz 2 zakłady dla głuchoniemych i niewidomych (z 32 pensjonariuszami). W 1947 odnotowano 8 zakładów dla niewidomych (Pniewo, Osse, Żułów, Gdańsk, Bydgoszcz, Bytom, Chorzów i Owińska) oraz 1 zakład dla głuchych i niewidomych (Państwowy Instytut Głuchoniemych i Ociemniałych w Warszawie). W 1952 odnotowano już tylko 4 takie zakłady (3 państwowe i 1 społeczny), ale przebywało w nich więcej osób niż pod koniec lat 40. gdyż było to 310 osób niewidomych. Od lat 50. próbowano realizować plan umieszczania niewidomych w środowisku widzących, co sprowadzano się głównie do niepowiększania stanu liczebnego tych placówek - pod koniec lat 50. wciąż funkcjonowały 4 tego typu zakłady z 320 pensjonariuszami. Stan taki utrzymywał się również w latach 60. i do połowy l. 70., kiedy to działały tylko 4 takie placówki, w których przebywało około 300 osób – 62 osób w woj. bydgoskim, 62 w lubelskim, 87 w opolskim oraz 96 w poznańskim. W 1980 było już 237 pensjonariuszy umieszczonych w 3 domach pomocy społecznej dla niewidomych. W 1991 placówki te przekształcono w domy pomocy społecznej dla inwalidów.
Źródła: J. Czerwiński, Uwagi o pomocy społecznej w latach ubiegłych, „Przegląd Zagadnień Socjalnych” 1957, nr 4; Instrukcja Ministrów Zdrowia oraz Pracy i Opieki Społecznej z dnia 7 lutego 1958 w r. sprawie kwalifikowania pod względem lekarskim kandydatów do zakładów pomocy społecznej, D. Urz. MPiOS 1958, nr 2, poz. 13; Obecne formy i stan zakładowej pomocy społecznej, „Przegląd Zagadnień Socjalnych” 1952, nr 12; Rocznik statystyczny 1962, Warszawa 1962; Rocznik statystyczny 1981, Warszawa 1981.
