Domy specjalne dla psychicznie chorych chroników

Domy specjalne dla psychicznie chorych chroników – typ specjalnego zakładu opieki całkowitej (stacjonarnej) dla osób przewlekle psychicznie chorych nadzorowany przez Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej, a od 1960 przez Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej. Zakłady specjalne dla chroników (np. domy dla chronicznie chorych) powstawały już pod koniec lat 40. m.in. w celu odciążenia szpitali, w których przebywała spora liczba chorych chroników, zaś ich stan zdrowia nie rokował poprawy, a stosowanie środków leczniczych nie było już skuteczne. W 1958 przyjęto Instrukcję Ministrów Zdrowia oraz Pracy i Opieki Społecznej w sprawie kwalifikowania pod względem lekarskim kandydatów do zakładów pomocy społecznej, która określała, że zakłady specjalne dla psychicznie chorych chroników będą przeznaczone dla byłych pacjentów szpitali psychiatrycznych. Do tych placówek mieli trafiać chorzy psychicznie chronicy, u których dalsze leczenie nie rokowało nadziei na poprawę stanu zdrowia, a w szczególności, ci, u których terapia nie dawała pożądanego wyniku. Kandydaci do umieszczenia w domach nie mogli wykazywać oznak tworzenia niebezpieczeństwa dla otoczenia oraz przejawiać tendencji do ucieczki. Poza tym do domów specjalnych dla psychicznie chorych chroników mogli być przyjmowani chorzy psychicznie o stanach zejściowych w postaci niedołęstwa psychicznego, niezdolności do samodzielnego bytowania oraz chorzy neurologicznie o stanach zejściowych w postaci trwałego kalectwa z zaburzeniami psychicznymi. Szczegółowe chorobowe wskazania w procesie przyjęcia do tych placówek mówiły m.in. o schizofrenii, głębokim otępieniu intelektualnym, kile mózgu, niedorozwoju intelektualnym stopnia głębokiego, otępieniu starczym ze zmianami psychotycznymi czy epilepsji z objawami głębokiego otępienia padaczkowego. W 1949 funkcjonowało 38 zakładów specjalnych, ale w tym tylko kilka dla osób z chorobami psychicznymi. W 1959 było już 50 placówek dla psychicznie chorych, w których przebywało 4748 osób. Od lat 60. trwał proces przekształcenia domów specjalnych dla psychicznie chorych chroników w inne typy tych instytucji - np. w zakłady dla psychicznie chorych lub umysłowo niedorozwiniętych/upośledzonych. Ostatecznie Instrukcja Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 1971 w sprawie rodzajów i typów domów pomocy społecznej zastąpiła je w pewnym stopniu nowym rodzajem instytucji - domami pomocy społecznej dla przewlekle chorych ze schorzeniami układu nerwowego.

Źródła: Instrukcja Ministrów Zdrowia oraz Pracy i Opieki Społecznej z dnia 7 lutego 1958 w r. sprawie kwalifikowania pod względem lekarskim kandydatów do zakładów pomocy społecznej, D. Urz. MPiOS 1958, nr 2, poz. 13; Obecne formy i stan zakładowej pomocy społecznej, „Przegląd Zagadnień Socjalnych” 1952, nr 12; Poradnik Opiekuna Społecznego, Warszawa 1965; Rocznik statystyczny 1950, Warszawa 1951; Rocznik statystyczny 1960, Warszawa 1960.