Dziecińce wiejskie

Dziecińce wiejskie – placówki funkcjonujące na terenach wiejskich, formy organizacyjne wychowania przedszkolnego sprawujące czasową opiekę i wychowanie dzieci w wieku od 3 do 6 lat. Dziecińce wiejskie miały swój początek w instytucji tzw. dziecińca sezonowego, placówek organizowanych na wsi w okresie nasilonych prac polowych w latach 30. Pierwsze formy placówek pojawiły się w początkach XX w. Do dziecińców wiejskich stałych zaliczano również ogniska matki i dziecka. W latach 1935-1938 liczba placówek wynosiła od 92 do 475, do których uczęszczało 3,5 tys. do 15,5 tys. dzieci. W pierwszych latach po II wojnie światowej forma finansowania placówek nie była jeszcze ustalona. Pomoc dziecińcom świadczono przez dostarczanie produktów żywnościowych pochodzących z UNRRA. W późniejszym czasie rozwijano je w oparciu o środki uzyskiwane dla akcji wczasów letnich z funduszu akcji socjalnej. Określenie skali rozwoju sieci dziecińców wiejskich oraz liczby podopiecznych jest problematyczne ze względu na ujmowanie placówek w statystykach wraz z koloniami. Zdarzały się też sytuacje czasowego przekształcania przedszkoli wiejskich na dziecińce celem uzyskania dodatkowych środków finansowych. Po 1953 doszło do rozdzielenia dziecińców wiejskich i przedszkoli wiejskich. Dziecińce, jako placówki o charakterze uzupełniającym dla sieci przedszkoli, tworzono w miejscowościach pozbawionych możliwości dla zorganizowania placówki stałej. W 1956 w dziecińcach wiejskich opieką otoczono 60 021 dzieci. W kolejnym roku liczba dzieci zmniejszyła się do zaledwie 30 223. W następnych latach sukcesywnie wzrastała. W 1960 w placówkach przebywało 54 780 podopiecznych. W 1965, łącznie z ogniskami przedszkolnymi, z opieki placówek korzystało 136 612 dzieci. Od 1958 powstawały na wsi nowe formy opieki czasowej: ogniska przyszkolne i przedszkola przy szkołach podstawowych. Powstawały też dziecińce organizowane przez instytucje społeczne. Dziecińce Towarzystwa Przyjaciół Dzieci w 1960 skupiały 20 263 dzieci. Placówki były prowadzone także przez Koła Gospodyń Wiejskich i inne organizacje, łącznie w 1960 skupiające 3 440 dzieci. Związek Młodzieży Wiejskiej organizował tzw. „kluby dziecięce”, a Związek Harcerstwa Polskiego „zielone dziecińce”. Wprowadzenie ustawy z dnia 15 lipca 1961 r. o rozwoju systemu oświaty i wychowania skutkowało uelastycznieniem funkcjonalnym dziecińców wiejskich. Zwrócono szczególną uwagę na realizację zadania przygotowania dzieci do szkoły. W 1965 dziecińce wiejskie zostały przekształcone w tzw. zakłady budżetowe funkcjonujące w kolejnych latach.

Źródła: W. Bobrowska-Nowak, Historia wychowania przedszkolnego, Warszawa 1978; P. Grata, Polityka społeczna Drugiej Rzeczypospolitej, Rzeszów 2013; Komunikat o ukazaniu się w druku broszury p.t. Wytyczne w sprawie reorganizacji przedszkoli, cz. I, Dz. Urz. Min. Oświaty 1950, nr 7, poz. 114; J. Sławecka, Praca w dziecińcu wiejskim, Warszawa 1962; Z. Woźnicka, Wychowanie przedszkolne w Polsce Ludowej, Warszawa 1972.