Ewangelicki Dom Sierot
Ewangelicki Dom Sierot – placówka opiekuńcza o charakterze wyznaniowym poznaczona dla dzieci osieroconych i półsierot założona z inicjatywy pastora Klemensa Bertholda Rondthalera w Łodzi. Powstała jako dom sierot parafii ewangelicko-augsburskiej św. Trójcy w Łodzi. Założona została 19.01.1886. Początkowo mieściła się w lokalach wynajmowanych od prywatnych właścicieli kamienic. W 1889 zyskała własny budynek przy ul. Wólczańskiej 253, następnie przeniesiona została do okazałej, wybudowanej na ten cel w 1898 nieruchomości przy ul. Północnej 40. Znaczący udział w organizacji placówki mieli Robert i Adelma Biedermann. Prezesem sierocińca był pastor Rudolf Gundlach (później Dorota Leonhardt). W zarządzie zasiadali znani łódzcy przemysłowcy (m.in. Karol Scheibler, Edward Herbst, Juliusz Kindermann). Bezpośrednią pieczę nad placówką sprawowały dwa komitety: damski (na czele z D. Leonhardt) i męski (na czele z R. Gundlachem). Celem zakładu było wychowanie sierot, a wyjątkowo półsierot obojga płci. W statucie zapisano: „chłopcy, stosownie do zdolności kształcą się na na dobrych rzemieślników, dziewczęta na uzdolnione kucharki i lepsze pokojówki i freblówki; wszystkie zaś́ dzieci uczą̨ się robót ręcznych i krawiecczyzny oraz zajmują̨ się wedle sił i możności w godzinach wolnych od zajęć́ szkolnych ogrodnictwem”. Dla dzieci z Domu Sierot zorganizowano szkołę elementarną. Początkowo działała w wynajętych pomieszczeniach, od 1900 posiadała własny gmach. Przy zborze utworzono Towarzystwo Opieki nad Dziewczętami bez Rodziców (1900), które wspierało zakład. Do zakładu przyjmowano dzieci bez zaplecza finansowego, z reguły w wieku od 5 lat. Przebywały tam do ukończenia 15 roku życia. Z zasady były do dzieci wyznania ewangelickiego, wyjątkowo (na zlecenie Magistratu) przyjmowano dzieci wyznania katolickiego. Starano się aby wychowankowie posiadający prawnych opiekunów w miarę możliwości wracali pod ich opiekę. Personel administracyjny składał się z około 10 osób (główna przełożona, kierowniczka, personel kuchni, personel administracyjny, freblanki, nauczyciele). W Domu Sierot w roku szkolnym 1902/1903 znajdowało się 65 wychowanków w wieku od 4 do 15 lat (36 dziewcząt, 29 chłopców). W okresie międzywojennym przebywało w nim przeciętnie od 95 do nawet 160 dzieci. Placówka finansowana była z funduszy parafialnych, składek członków Zarządu Kolegium Kościelnego Parafii Ewangelicko-Augsburskiej św. Trójcy oraz subsydiów łódzkiego Magistratu. Należało do niej również gospodarstwo rolne, z którego dochodów czerpano na potrzeby zakładu. W okresie międzywojennym zakład borykał się z trudnościami finansowymi, co znacząco wpływało na funkcjonowanie zakładu, nawet na poziomie wyżywienia i kondycji zdrowotnej dzieci.
Źródła: Ewangelicki dom sierot w Łodzi, „Zwiastun Ewangeliczny” 1904, nr 7–8; B. Kopczyńska-Jaworska, Łódzcy luteranie. Społeczność i jej organizacja, Łódź 2002; K. Radziszewska, K. Woźniak, Pod jednym dachem. Niemcy oraz ich polscy i żydowscy sąsiedzi w Łodzi w XIX i XX wieku, Łódź 2000; G. Schedler, 50 Jahre Evangelisches Waisenhaus in Lodz, Łódź 1937; N. Stolińska-Pobralska, Instytucje opieki nad dzieckiem w międzywojennej Łodzi, Łódź 2002; D. Sztobryn, Działalność kulturalno-oświatowa diaspory niemieckiej w Łodzi do 1939 roku, Łódź 1999.
