Główny Komitet Obywatelski Miasta Łodzi
Główny Komitet Obywatelski Miasta Łodzi – utworzona 10.08.1914 w Łodzi po ewakuacji władz rosyjskich instytucja niosąca pomoc potrzebującym w pierwszym roku I wojny światowej. Komitet przejął funkcję samorządu miejskiego po opuszczeniu Łodzi przez prezydenta Władysława Pieńkowskiego. Struktura powstała na bazie tzw. „Rady Czternastu” pod przewodnictwem Alfreda Biedermana, która zabezpieczała miasto przed chaosem i dezorganizacją w pierwszych dniach sierpnia 1914. Siedziba znajdowała się przy ul. Piotrkowskiej 96. W działalność angażowali się m. in. duchowni różnych wyznań. W ramach komitetu działały sekcje: zaprowiantowania miasta, tanich i bezpłatnych kuchni, rolna, opałowa, robót publicznych, szkolna, sanitarno-szpitalna oraz Główny Sekretariat Komitetów Obywatelskich, Centralny Komitet Szacunkowy i Centralny Komitet Milicji Obywatelskiej. Środki finansowe pochodziły przeważnie z pożyczek. Głównym celem GKO było zbieranie funduszy na zaprowiantowanie miasta i zapewnienie bytu rodzinom, które poprzez zatrzymanie funkcjonowania fabryk bawełny, straciły źródło dochodu. Komitet rozdawał ubogim paczki żywnościowe oraz opał. Ponadto umożliwiał branie pożyczek gotówkowych. Tworzył przytułki dla bezdomnych i jadłodajnie. Główny nacisk kładziono na pomoc dzieciom, zajmowały się nią Sekcja Sanitarno-Szpitalna, Sekcja Szkolna i Komitet Tanich i Bezpłatnych Kuchni. Ponadto Główny Komitet Obywatelski ściśle współpracował z Komitetem Obywatelskim Niesienia Pomocy Biednym zajmującym się wsparciem osób bezrobotnym i bez środków do życia. GKO obejmował opieką dzieci w przedziale wiekowym 0-6 lat. Starszymi zajmowała się Sekcja Szkolna z Józefem Konicem na czele. Początkowo działalność szkół miała zapobiegać włóczęgostwu wśród dzieci. Oceną warunków życiowych uczniów zajmowali się kuratorzy. Wraz z rozwojem działalności starano się w szkołach wydawać ciepłe posiłki. Dzieci spędzały pod opieką nauczycieli 4 godz. dziennie. Od 1915 Sekcja Szkolna rozpoczęła szeroko zakrojoną akcję zorganizowania opieki merytorycznej nad dziećmi nieumiejącymi pisać i czytać. Sekcja Sanitarno-Szpitalna kierowana przez Roberta Geyera zarządzała funkcjonowaniem szpitali na terenie Łodzi oraz starała się przeciwdziałać zagrożeniom epidemicznym. Z 11 szpitali 4 przyjmowały dzieci, funkcjonował również dziecięcy Szpital „Anny Marii”. Ponadto sekcja organizowała akcję szczepień na ospę w szkołach, która objęła 16 tys. uczniów. Komitet Tanich i Bezpłatnych Kuchni kierowany przez Rudolfa Gundlacha organizował ciepłe posiłki dla dzieci z ubogich rodzin oraz wydawał obiady w szkołach. Funkcjonował dzięki współpracy z Sekcją Kobiet i Towarzystwem „Kropla Mleka”. Istniało 70 tanich kuchni, które do końca funkcjonowania GKO wydały 774 320 posiłków. Na działalność opiekuńczą GKO łącznie przekazał 2 792 816 rubli. Został zlikwidowany przez niemieckie władze okupacyjne 30.06.1915.
Źródła: Do mieszkańców miasta Łodzi!, „Nowy Kurier Łódzki” 1914, nr 190; J. Sosnowska, Komitet Obywatelski Niesienia Pomocy Biednym w Łodzi - organizacja, struktura, zadania w początkowym okresie I wojny światowej (1914-1915), „Studia z Historii Społeczno-Gospodarczej XIX i XX wieku” 2028, nr 20; J. Sosnowska, Opieka, nad dziećmi w Łodzi w latach I wojny światowej, Łódź 2017; P. Zwoliński, Z historii działalności charytatywno-dobroczynnej w Łodzi w okresie międzywojennym, „Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne” 2004, nr 37.
