Korczak Janusz
Korczak Janusz – właśc. Henryk Goldszmit; ur. 22.07.1878 (1879?) w Warszawie, zm. prawdopodobnie 7.08.1942 w Treblince; lekarz pediatra, organizator opieki nad dziećmi, działacz społeczny. Studiował na Wydziale Lekarskim Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego. W 1899 wyjechał na krótko do Szwajcarii, poznając działalność szkół i szpitali dziecięcych.W 1904 i 1907 pracownik ośrodka wakacyjnego „Michałówka”, wychowawca dzieci żydowskich. W 1905 wezwany do armii rosyjskiej, na Dalekim Wschodzie pełnił służbę lekarza w pociągu sanitarnym. Następnie wychowawca chłopców chrześcijańskich na kolonii w „Wilhelmówce”. W latach 1905-1912 lekarz w Szpitalu dla Dzieci im. Bersonów i Romanów w Warszawie.Od 1908 działacz towarzystwa „Pomoc dla Sierot” dla żydowskich dzieci opuszczonych oraz ubogich. W 1912 założyciel Domu Sierot w Warszawie. Członek lub sympatyk m.in.: Warszawskiego Towarzystwa Higienicznego, Towarzystwa Kolonii Letnich, Towarzystwa Badań nad Dzieckiem, Stowarzyszenia Akuszerek, Warszawskiego Towarzystwa Lekarskiego. Po wybuchu I wojny światowej został powołany do armii rosyjskiej, gdzie był młodszym ordynatorem polowym szpitala wojskowego na Ukrainie. W 1917 w Kijowie podjął pracę lekarza pediatry w przytułkach dla dzieci ukraińskich, pełnił również rolę psychologa w polskim przedszkolu. W 1919 w Pruszkowie wraz z Marią Falską utworzył placówkę „Nasz Dom”dla sierot polskich. W czasie wojny polsko-bolszewickiej lekarz w Wojsku Polskim w: Pierwszym Szpitalu Zapasowym Wojsk Polskich w Łodzi, Szpitalu Ujazdowskim, Szpitalu Epidemicznym na Kamionku w Warszawie. W 1920 opublikował pracę Jak kochać dzieci. W 1921 organizator kolonii letnich dla dzieci z Domu Sierot. Autor koncepcji opiekuńczo-wychowawczej opartej na samorządności wychowanków. W okresie międzywojennym prowadził cykl wykładów w Studium Pracy Społeczno-Oświatowej Wolnej Wszechnicy Polskiej oraz Instytucie Pedagogiki Specjalnej w Warszawie. Biegły sądowy w sprawach dzieci, ekspert sądu dla nieletnich. W 1923 wydał powieść Król Maciuś I. W latach 1926-1930 redaktorpisma dla dzieci i młodzieży „Mały Przegląd”. Publikował na łamach czasopism m.in. „Robotnik”, „Opieka Społeczna”. Od 1940 przebywał w warszawskim getcie, gdzie nadal opiekował się dziećmi żydowskimi, wraz ze swymi wychowankami został zamordowany w obozie w Treblince. Idee opiekuńcze Korczaka są realizowane przez ruch korczakowski oraz działalność Międzynarodowego Stowarzyszenia im. Janusza Korczaka w Warszawie.
Źródła: Janusz Korczak przyjaciel dzieci. W nurcie rozważań pedagogicznych, red. M. Czepil, R. Bednarz-Grzybek, M. Hajkowska, Lublin 2015; M. Jaworski, Janusz Korczak, Warszawa 1977; H. Mortkowicz-Olczakowa, Goldszmit Henryk [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. VIII, Wrocław-Kraków-Warszawa1959-1960; J.Olczak-Ronikier, Korczak. Próba biografii, Warszawa 2011;B. Ostrowicka, Jest taka historia. Opowieść o Januszu Korczaku, Łódź 2018; I. Pyrzyk, Prekursorzy pedagogiki opiekuńczej. J. H. Pestalozii, J. Korczak, A. Makarenko, J. Babicki, Toruń 2003.
