Kowerska Zofia
Kowerska Zofia – z d. Przewłocka; ur. 11.12.1845/1948 w Wronowie, zm. 20.03.1929 w Warszawie; pedagog, działaczka społeczna, autorka utworów o charakterze wychowawczym. Pobierała edukację domową w majątku Koźmianów w Woli Gałęzowskiej. W 1863 rodzina została przeniesiona do Siemianowa za działalność patriotyczną. Zaangażowana w saprawy społeczne i patriotyczne. Przyczyniła się do szerzenia oświaty na Lubelszczyźnie. Prowadziła w swoim dworku w Woli Gałęzowskiej szkołę dla dzieci chłopskich, dla której opracowała program zajęć i samodzielnie nauczała. Stosowała metodę nagradzania wychowanków za postępy w nauce m.in. książkami. W niedziele wychowankowie wraz z rodzicami mogli liczyć na poobiedni poczęstunek. Zajmowała się także organizowaniem przedstawień teatralnych dla uczniów. Za prowadzenie tajnego nauczania oraz udzielanie pomocy partyzantom została aresztowana i zesłana do Rosji. 4.07.1863 wyszła za mąż za Stefana Kowerskiego (zesłańca, późniejszego filantropa). Zaangażowana w opiekę nad chorymi, którzy mogli liczyć na jej pomoc w pozyskiwaniu środków medycznych. Udzielała się w organizowaniu zbiórek dla potrzebujących, których wspierała materialnie również własnymi środkami. W 1873 opublikowała pierwsze opowiadanie Historia o nieśmiałej dziewczynie. Autorka pracy O wychowaniu macierzyńskim, nagrodzonej w 1879 w konkursie „Bluszcza”. Publikacja adresowana głównie do środowiska ziemiańskiego, oparta o doświadczenia autorki w zakresie opieki nad dziećmi, zawierała wskazówki dotyczące m.in. zdrowia i higieny matek w czasie ciąży, pielęgnacji niemowląt, zajęć ruchowych dla niemowląt oraz rozwoju umysłowego, edukacji elementarnej, systemu kar i nagród, doboru nauczycieli domowych, odrębności wychowania dziewcząt i chłopców, roli matki i ojca. Opowiadała się za równym traktowaniem dziewcząt i chłopców w zakresie dostępu do edukacji, była propagatorką tej idei.Jej zainteresowania oscylowały wokół stosunków między dworem a ludnością na wsi. Utwory publikowała na łamach „Biblioteki Warszawskiej”, „Przeglądu Polskiego”, „Tygodnika Ilustrowanego”. W noweli Wydalona (1886) odniosła się do kwestii wysiedleń Polaków (rugi pruskie). Współpracowała z czasopismami „Bluszcz” oraz „Wieczory Rodzinne”. W pracach Losy Adasia (1896), Mały zbawca (1899) skierowanych do dzieci, opisywaławarunki życia na wsi. Autorka powieści dotyczącej życia rzemieślników w mieście Dzielny chłopiec (1898). Gloryfikowała postawy filantropijne, czego odzwierciedleniem był utwór Z pamiętnika ornitologa (1900). W latach 1919-1921 była członkiem Lubelskiego Towarzystwa Dobroczynności.
Źródła: A.Bąk-Pitucha, Ziemiaństwo na Lubelszczyźnie w latach 1918-1939, Lublin 2016; Z. Ciechanowska, Kowerska Zofia [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. XIV, Wrocław 1968-1969; M. Dębowczyk, Dziedziczne pasje ziemianek z podbychawskich dworków: Wola Gałęzowska i Józwów [w:] Ziemiaństwo na Lubelszczyźnie III. Panie z dworów i pałaców, t. II, red. H. Łaszkiewicz, Lublin 2007; M. M.Kacprzak, Kowerska Zofia (1845-1929), [w:] Działaczki i działacze oświatowi w Królestwie Polskim u progu niepodległości. Słownik biograficzny, t. I, Łódź 2023.
