Kuchnie Rady Głównej Opiekuńczej
Kuchnie Rady Głównej Opiekuńczej – placówki opieki otwartej, jedna z form pomocy dożywiania prowadzona przez Radę Główną Opiekuńczą na terenie Generalnego Gubernatorstwa w okresie II wojny światowej. Wśród kuchni RGO znajdowały się kuchnie ludowe przeznaczone do świadczenia pomocy m.in. dzieciom i dorosłym z wszystkich grup społecznych i zawodowych, ludności zamieszkałej na terenie Generalnego Gubernatorstwa, wysiedlonych, bezrobotnych. Posiłki w kuchniach ludowych wydawano bezpłatnie lub za symboliczną cenę. Początkowo niektóre komitety opiekuńcze znajdujące się w strukturze RGO, w tym Polski Komitet Opiekuńczy Warszawa-Miasto, prowadziły oddzielne kuchnie dla dzieci oraz dla wysiedlonych. Od 1941 organizacja starała się o utworzenie kuchen przeznaczonych wyłącznie dla dzieci. Organizacja prowadziła również kuchnie samowystarczalne, zlokalizowane w większych miastach i świadczyły pomoc żywnościową głównie tzw. zubożałej inteligencji. Posiłki w tych kuchniach wydawano za opłatą. Rozwój sieci kuchen RGO obejmował miasta wymagające opieki żywnościowej. Kuchnie działające w miastach wydawały do 3 tys. posiłków dziennie. Od 1941 kuchnie zaczęto zakładać coraz liczniej na wsi i były przeznaczone dla potrzebującej ludności bezrolnej oraz osób wysiedlonych. Kuchnie te wydawały do 100 posiłków dziennie. Posiłki wydawane w kuchniach RGO przybierały formę zup najczęściej o niskiej wartości odżywczej, co było wynikiem problemów aprowizacyjnych i przydziałów żywności. Dla podtrzymania akcji dożywiania, prowadzono rekwalifikację osób korzystających z dożywiania. W 1941 RGO prowadziła lub subwencjonowała łącznie 364 kuchnie, w których dożywiano ok. 200 tys. osób. W tym czasie najwięcej osób z kuchni korzystało w dystrykcie warszawskim – 150 tys., zaś najmniej w dystrykcie lubelskim – 6 tys.. W roku 1941/1942 RGO na rozwój i działalność kuchni przeznaczyła 22 mln zł. Na koniec 1941 w 1273 placówkach RGO (m.in. kuchniach ludowych, samowystarczalnych herbaciarniach, ochronkach, punktach dożywiania dzieci) dożywiano 239 tys. podopiecznych, zaś na koniec 1942 w 1178 placówkach – 165 tys. osób. W związku z nakazem władz okupacyjnych o ograniczeniu dożywiania dzieci przez RGO, w III i IV kwartale 1942 nastąpił spadek rozmiarów pomocy żywnościowej. W III kwartale 1943 działało 1282 placówki (w tym 712 kuchni ludowych) RGO, w których pomoc żywnościową uzyskało 191 tys. osób. W 1945 placówki RGO zostały przejęte przez Centralny Komitet Opieki Społecznej, utworzony w grudniu 1944.
Źródła: Archiwum Akt Nowych, Rada Główna Opiekuńcza, sygn. 114, 117, 120, 136; J. Kłapeć, Rada Główna Opiekuńcza w dystrykcie lubelskim w latach 1940-1944, Lublin 2017; B. Kroll, Opieka i samopomoc społeczna w Warszawie 1939-1945. Stołeczny Komitet Samopomocy Społecznej i warszawskie agendy Rady Głównej Opiekuńczej, Warszawa 1977; B. Kroll, Rada Główna Opiekuńcza 1939-1945, Warszawa 1985; C. Madajczyk, Polityka III Rzeszy w okupowanej Polsce, t. 2. Warszawa 2019; S. Tazbir, W obronie dzieci i młodzieży w Warszawie 1939-1944, Warszawa 1975.
