Kuchnie ludowe

Kuchnie ludowe – sieć placówek realizujących dożywianie ludności, w tym rodzin i dzieci, funkcjonująca w szczególności w okresie tzw. ratownictwa społecznego w pierwszych latach po II wojnie światowej. Placówki określane również jako kuchnie powszechne lub społeczne. Działalność kuchni ludowych ukierunkowana była przede wszystkim na pomoc dla najbardziej zagrożonych, w tym przede wszystkim dzieci, zwłaszcza wśród ludności repatriowanej, podróżującej czy pozbawionej jakiejkolwiek środków do życia. Akcja realizowana była przez pomoc indywidualną, poprzez wspomaganie rodzin – w szczególności wielodzietnych, prowadzono zbiorowe dożywianie dzieci na terenie szkół, przedszkoli i pozostałych zakładów opiekuńczych. Akcja dożywiania w kuchniach była rozwijana przez organizacje dobroczynne i przyjmowała charakter lokalny. Na formę prowadzenia dożywiania miały wpływ lokalne uwarunkowania, potrzeby oraz możliwości finansowe instytucji pomocowych. Wśród głównych organizacji prowadzących kuchnie znajdowały się m.in.: Centralny Komitet Opieki Społecznej, Robotnicze Towarzystwo Przyjaciół Dzieci, Chłopskie Towarzystwo Przyjaciół Dzieci, Polski Czerwony Krzyż, „Caritas”. Wkład w dożywianie oraz prowadzenie kuchni miały również samorządy. Akcja finansowana była ze środków publicznych, środków własnych organizacji, względnie z pomocy zagranicznej. W okresie 01.06.1946-31.12.1947 działało łącznie 1300 kuchni, które wydały 71 195 tys. posiłków. Liczba ogólna zawiera 11 państwowych kuchni wydających w tym czasie 361 tys. posiłków, 64 samorządowych – 7 155 tys. posiłków oraz 1225 kuchni prowadzonych przez instytucje dobroczynne – 63 719 tys. posiłków. W 1948 funkcjonowało 995 kuchni, które wydały 60 834 tys. posiłków, w tym 95 kuchni samorządowych – 6 862 tys. posiłków i 900 kuchni instytucji dobroczynnych – 53 972 tys. posiłków. Podopieczni kuchni ludowych mogli liczyć głównie na jednodaniowy posiłek. W kolejnych latach kuchnie ulegały stopniowej likwidacji. Dożywianie dzieci prowadzono w ramach systemu edukacyjnego i przez zakłady pracy. Dalszy rozwój sieci kuchni powszechnych nie był możliwy w związku z prowadzoną przez władze komunistyczne reorganizacją systemu opiekuńczego i likwidacją instytucji dobroczynnych.

Źródła: Archiwum Akt Nowych, Centralny Komitet Opieki Społecznej, sygn. 200; M. Brenk, K. Chaczko, R. Pląsek, Organizacja pomocy społecznej w Polsce 1918-2018, Warszawa 2018; P. Grata, Czas przełomu. Polska polityka społeczna w latach 1944-1950, Rzeszów 2018; W. Majka, Rola dobroczynności w życiu społecznym, „Roczniki Filozoficzne” 1960, nr 2; Rocznik statystyczny 1948, Warszawa 1949; Rocznik statystyczny 1949, Warszawa 1950.