Akcja Pomocy Zimowej
Akcja Pomocy Zimowej – działania o charakterze pomocowym skierowane do ludności potrzebującej pomocy realizowana w miesiącach zimowych 1945/46, 1946/47, 1947/48 i 1948/49 zainicjowane wnioskiem Centralnego Komitetu Opieki Społecznej z 15.10.1945 do Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej o zgodę na przeprowadzenie publicznej, ogólnopolskiej zbiórki „w gotówce i naturze” na pomoc zimową. Oficjalną decyzję prezes Rady Ministrów Edward Osóbka-Morawski wydał 31.12.1945. Wykonanie powierzono CKOS. Honorowy protektorat objął prezydent Krajowej Rady Narodowej Bolesław Bierut. Bieżące prace prowadził Centralny Komitet Pomocy Zimowej, w terenie wojewódzkie i lokalne komitety opieki społecznej. Centralnemu Komitetowi przewodniczył Józef Beluch-Beloński. Akcja miała być prowadzona od 01.01.1946 do 31.03.1946, następnie przedłużona została do końca kwietnia. Podstawowym celem było uzupełnienie działań realizowanych przez państwo, samorządy oraz inne podmioty w zakresie pomocy i opieki nad ludnością, w szczególności dziećmi, młodzieżą szkolną, osobami starszymi, niezdolnymi do pracy i repatriantami. APZ miała charakter akcji społecznej. Pomoc realizowana była w różnej formie. Podstawową było wydawanie posiłków (kuchnie ludowe), udzielano zapomóg pieniężnych, porad prawnych, pomocy lekarskiej, zapewniano zakup niektórych artykułów po preferencyjnych cenach (opał), uruchamiano warsztaty pracy, sierocińce, a nawet gospodarstwa rolne (podległe lokalnym komitetom). Środki pozyskiwano ze zbiórek, sprzedaży znaczków APZ, opłat od niektórych usług, darowizn od podmiotów instytucjonalnych i osób fizycznych oraz darów otrzymanych z międzynarodowych instytucji pomocowych i zagranicznych organizacji charytatywnych. W związku z niedostatkiem środków finansowych w początkach 1946 wprowadzono opodatkowanie zarobków pracowników najemnych (1-3%) oraz od obrotów w handlu prywatnym, rzemiośle, aptekach, restauracjach (1-1,5%). Podatek formalnie był dobrowolny. Ogólnie w czasie akcji zebrano 139,84 mln zł, z czego wydatkowano 134,53 mln zł, resztę przeznaczono na kolonie dla dzieci i młodzieży oraz kontynuację dożywiania. Akcją objęto łącznie 3,57 mln osób (w tym 1,1 mln dzieci). Pozytywna ocena akcji stała się podstawą uruchomienia pomocy w roku 1946/47. Trwała od 01.10.1946 do 30.04.1947. Powielono szereg działań z roku poprzedniego. Zintensyfikowano pozyskiwanie środków ze źródeł podatkowych, w tym „dobrowolne opodatkowanie rolników” w formie płodów rolnych oraz wolnych zawodów. Realizacja akcji natrafiła na problemy natury pogodowej (wyjątkowo mroźna zima) oraz mniejsze zainteresowanie społeczne. W 1947/48 z akcji skorzystało 1,5 mln osób, w kolejnej 1948/49 783 tys. W głównej mierze z działań korzystały dzieci: 1947/48 – blisko 800 tys., w kolejnym roku około połowy tej liczby, osoby niezdolni i niemogący pracować dorośli (odpowiednio: 533 tys. i 323 tys.). Znaczącą grupę beneficjentów stanowili też repatrianci oraz zdemobilizowani żołnierze (łącznie w 1947/48 220 tys. i 65 tys. w kolejnym roku).
Źródła: P. Grata, Czas przełomu. Polska polityka społeczna w latach 1944-1950, Rzeszów 2018; G. Miernik, Akcja Pomocy Zimowej jako sposób reakcji na klęski mrozów w Polsce (1945–1947) [w:] Od powietrza, głodu, ognia i wojny… Klęski elementarne na przestrzeni wieków, red. T. Głowiński, E. Kościk, Wrocław 2013; I. Miernik, Centralny Komitet Opieki Społecznej 1945-1949. Powstanie i główne etapy działalności [w:] Dobroczynność i pomoc społeczna na ziemiach polskich w XIX, XX i na początku XXI w., red. M. Przeniosło, M. Przeniosło, Kielce 2010; Całe społeczeństwo na Pomoc Zimową, „Trybuna Robotnicza” 31.10.1946.
