Falska Maria
Falska Maria – d. Rogowska (Maryna Falska), ur. 28.02.1877 w Czaplinie, zm. 7.09.1944 w Warszawie; pedagog, działaczka oświatowa i społeczna. Absolwentka Uniwersytetu Latającego w Warszawie. W trakcie nauki pracowała w Czytelni Bezpłatnej Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności. Przynależała do Polskiej Partii Socjalistycznej. W 1897 przeprowadziła się do Łodzi, gdzie pracowała jako nauczycielka prywatna. Wielokrotnie aresztowana za kierowanie nielegalną drukarnią partyjną „Robotnik”. W 1905 aresztowana i zesłana w głąb Cesarstwa Rosyjskiego. Z ramienia partii PPS-Lewica zaangażowała się w działalność kulturalno-oświatową. Prowadziła zajęcia na Kursach dla Analfabetów Dorosłych i w II Oddziale Towarzystwa Kultury Polskiej. Od 1908 nauczała w eksperymentalnej szkole elementarnej M. Pieńkowskiej w Warszawie. Z inicjatywy Jadwigi Dziubińskiej, podjęła pracę w szkole dla ochroniarek we Włochach koło Warszawy. Po 1910 mieszkała w Wołożynie na Litwie. Następnie przeprowadziła się do Moskwy, gdzie pracowała w Bibliotece Polskiej przy Towarzystwie Dobroczynności. W okresie I wojny światowej organizowała w Krzywym Rogu (Ukraina) pomoc dla kuchni robotniczych w Warszawie. W latach 1915-1918, wspólnie z Marią Podwysocką, prowadziła Dom Wychowawczy w Kijowie przeznaczony dla 60 polskich chłopców. Dom należał do Polskiego Komitetu Pomocy Ofiarom Wojny. Po powrocie do kraju w 1918 pracowała w Sekcji IV Wydziału Organizacyjnego Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej. Jedna z inicjatorek utworzenia Wydziału Opieki nad Dzieckiem Robotniczym przy Komisji Centralnej Związków Zawodowych. W latach 1920-1921 wchodziła w skład Robotniczego Wydziału Wychowania Dziecka i Opieki nad Nim przy Centralnym Komitecie Wykonawczym PPS. Współpracując z Januszem Korczakiem,15.11.1919 założyli sierociniec i zakład wychowawczy „Nasz Dom” z siedzibą w Pruszkowie. Schronisko było przeznaczone dla dzieci robotniczych, pozbawionych opieki. Była sygnatariuszką statutu Towarzystwa „Nasz Dom”, które od 1921 objęło nadzór nad placówką. Przyczyniła się do utworzenia w 1928 przedszkola i bursy dla młodzieży w Warszawie-Bielanach. W czasie II wojny światowej wspierała żydowski Dom Sierot, ukrywała blisko 20 dzieci wyznania mojżeszowego w zakładzie „Nasz Dom”. Zmarła nagle podczas ewakuacji placówki do obozu przejściowego w Pruszkowie.W 1985została pośmiertnie uhonorowana medalem „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata” za ratowanie dzieci żydowskich w czasie II wojny światowej.2472
Źródła: A. Pacholczykowa, Rogowska-Falska Maria [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. XXXI, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1988; M. Gołąb, M. Rakoczy, Z. Sękowska, Nasz Dom. Pedagogiki społeczne, miasto i dzieciństwo w praktyce Naszego Domu [w:] Nasz Dom 1919-2019. Pedagogiki społeczne, miasto i dzieciństwo w praktyce Naszego Domu, red. M. Gołąb, Z. Sękowska, Warszawa 2019; M. Rogowska-Falska, Zakład wychowawczy „Nasz Dom”: szkic informacyjny, Warszawa 1928
